D
e
k
w
a
l
i
t
e
i
t
v
a
n
w
e
l
s
t
a
n
d
s
a
d
v
i
e
z
e
n
,
De kwaliteit van
W
Z
N
H
A
welstandsadviezen
l
k
m
a
a
r
,
o
k
t
o
b
e
r
2
0
0
6
WZNH Alkmaar, oktober 2006
De kwaliteit van
welstandsadviezen
Een onderzoek naar adviezen van welstandscommissies van de stichting
Welstandszorg Noord-Holland in de gemeenten Zaanstad, Schermer, Graft-De Rijp
en Wormerland, in de periode tussen 2002 en 2005
Opzet en eindredactie: dr. ir. N. de Vreeze. met medewerking van drs. I. Langenhoff
en ing. E. Schoonenberg. Commentaar op eerdere versies van deze rapportage
werd geleverd door drs. J. van Campen en drs. J. Mühren en door diverse leden van
WZNH - welstandscommissies
Alkmaar, oktober 2006
Dit rapport is gebaseerd op een intern onderzoek van de stichting WZNH naar de
kwaliteit van welstandsadviezen in vier gemeenten in de periode 2002-2005.
De aanbevelingen werden verwerkt in `De Nieuwe Agenda, procedures en werkwijzen
voor welstandscommissies van de stichting Welstandszorg Noord-Holland'.
Inhoudsopgave
Probleemstel ing
pag 9
1. Algemene beschouwing over welstandsadviezen
pag 11
2. Onderzoeksvragen, onderzoekopzet,
steekproef en bewerking
pag 14
3. Karakteristieken van de onderzochte adviezen
Onderzoek
pag 17
4. Maatschappelijk belang en proportionaliteit
pag 20
5. Inhoudelijke opbouw, argumentatie en
redactionele precisie
pag 23
6. Procedures, communicatie en handhaving
pag 26
7. Waardering van de adviezen door direct betrokkenen
Conclusies
pag 31
8. Bevindingen per gemeente
pag 35
9. Interpretatie van de onderzoeksresultaten
pag 37 10. Conclusies en aanbevelingen.
pag 41
Voorbeelden
Bijlagen
pag 81
1. Overzicht van typen WZNH - welstandsadviezen
pag 82
2. WZNH format voor schriftelijke welstandsadviezen
3
4
Voorwoord
Er is altijd veel discussie over
implementatie van nieuwe wettelijke
welstandstoezicht bij het verlenen van
regels over welstandstoezicht. Na enkele
bouwvergunningen. Velen hebben er
algemene beschouwingen over de
echt een aversie tegen, omdat het
essentie van welstandsadviezen over
subjectief zou zijn, omdat de adviezen
bouwvergunningsaanvragen wordt een korte
van een welstandscommissie lang niet
samenvatting gegeven van de belangrijkste
altijd begrepen worden, omdat soms
onderzoekresultaten en er worden enkele
ontwerpen afgekeurd worden die elders
conclusies en aanbevelingen geformuleerd
kennelijk wel konden worden toegelaten,
voor de welstandscommissies, die in Noord-
omdat al erlei gerealiseerde bouwwerken
Hol and functioneren onder supervisie van
ondanks welstandstoezicht toch ook
de stichting WZNH. De onderzoekresultaten
niet echt fraai zijn, omdat vaak al een
kunnen een rol spelen bij de evaluatie van de
over details geneuzeld wordt, omdat
in 2004 gewijzigde Woningwet. Toen werden
voorbereidingsprocedures voor een
enkele ingrijpende nieuwe bepalingen in de
bouwwerk er soms ernstig door vertraagd
wet opgenomen over welstandsadviezen bij
worden, omdat commissieleden soms
de beoordeling van bouwvergunnings-
wel erg arrogant hoog van de toren
aanvragen. Deze evaluatie is zowel in
blazen.....Er is altijd veel te klagen, en
de landelijk politiek als op lokaal niveau
dat is al jaren zo. Maar er zijn kennelijk
aan de orde. En wel icht kunnen ook
ook steeds weer redenen om het
welstandscommissies elders in Nederland
welstandstoezicht als onderdeel van de
profijt hebben van de analyse van de
bouwvergunningsprocedure niet af te
kwaliteit van welstandsadviezen, die in dit
schaffen. Bijna ieder lokaal bestuur wil
rapport wordt gepresenteerd.
toch een oordeel kunnen geven over de
esthetische kwaliteit en de toelaatbaarheid
dr. ir. N. de Vreeze
van bouwwerken op een bepaalde locatie.
directeur WZNH
Wanneer zijn welstandsadviezen
eigenlijk goed? Aan welke eisen zouden
welstandsadviezen moeten voldoen om
juridisch èn maatschappelijk aanvaardbaar
te zijn? Is er ooit systematisch onderzoek
gedaan naar de kwaliteit van uitgebrachte
adviezen van welstandscommissies? Dat
lijken voor de hand liggende vragen, vooral
omdat welstandstoezicht in Nederland al
zo lang bestaat en omdat er altijd zoveel
discussie over is. Toch kunnen ze niet
zo gemakkelijk beantwoord worden.
Meestal wordt over de zin en onzin van
welstandstoezicht geoordeeld op basis van
incidenten.
In dit rapport wordt verslag gedaan
van een onderzoek naar de kwaliteit
van welstandsadviezen in de periode
dat een begin werd gemaakt met de
5
6
Probleemstel ing
7
8
1. Algemene
beschouwing over
welstandsadviezen
Een bouwplan moet een positieve bijdrage
Soms worden bouwplannen ingediend,
leveren aan de kwaliteit en het karakter van
die op onderdelen of zelfs radicaal
de omgeving. Al meer dan honderd jaar is
afwijken van het karakter van een
de bevoegdheid van lokale besturen om
bestaande context. Voor die geval en kan
daarover bij het wel of niet verlenen van een
de welstandscommissie zich volgens de
bouwvergunning te oordelen vastgelegd in
meeste welstandsbeleidsnota's baseren
de Woningwet.
op enkele algemene kwalitatieve noties,
die staan voor algemeen aanvaarde
De essentie van
thema's met betrekking tot architectonisch
welstandsadviezen
vakmanschap en ontwerpkwaliteit. Uiteraard
geldt hier ook de eis van zorgvuldige
Welstandscommissies, die mogen adviseren
argumentatie. Voor ontwikkelingslocaties en
over het verlenen van een bouwvergunning,
voor bouwplannen waarmee expliciet een
zijn sinds de laatste wijziging van de
verandering van de context wordt beoogd,
Woningwet aan regels gebonden.
dient een aanvul end beoordelingskader aan
Welstandsadviezen moeten gebaseerd zijn
het vigerende welstandsbeleid te worden
op een door de gemeenteraad vastgesteld
toegevoegd; dat kan een masterplan
welstandsbeleid. Daarbij is het volgens
of een stedenbouwkundig programma
recente jurisprudentie onvoldoende al een
van eisen zijn of een specifieke set van
te verwijzen naar dat beleidsdocument; bij
welstandscriteria en aandachtspunten.
ieder advies moet worden beargumenteerd
Maar hoe dan ook: uitgangspunt is steeds
op welke wijze welstandscriteria uit
een beredeneerd oordeel op basis van
een door de gemeenteraad vastgesteld
door de gemeenteraad vastgestelde
welstandsbeleid de grondslag vormen voor
beleidsuitgangspunten en niet het
het welstandsadvies.
particuliere oordeel van een of ander
commissielid, hoe zwaarwichtig zijn of haar
Welstandscriteria zijn volgens de
kwalificaties ook zijn.
inmiddels gangbaar geworden opbouw
van welstandsbeleidsnota's gebaseerd
Maatschappelijke legitimatie
op gebiedsbeschrijvingen en op de
bestaande karakteristieken van buurten,
Welstandstoezicht ontleent bestaansrecht
wijken en buitengebieden. Voor de meeste
aan het belang van een goede openbare
bouwplannen, die aan welstandscommissies
ruimte. Welstandscommissies zouden
worden voorgelegd, is passendheid en
steeds als belangrijkste focus juist die
een niet al te excentrieke inbreuk op de
karakteristieken moeten hebben die vanuit
kwaliteit van de directe omgeving al een
de openbare ruimte zichtbaar zijn: vanaf de
voldoende positieve kwalificatie, waarmee de straat, de dijk, vanaf het water... Natuurlijk
welstandscommissie kan voldoen aan haar
is `zichtbaarheid' niet altijd éénduidig
maatschappelijke opdracht.
vast te stel en, maar in het algemeen kan
worden gesteld dat welstandsadviezen
moeten gaan over ontwerpaspecten van
9
bouwvergunningsaanvragen, die in het
Naast de strikt gereguleerde
vol e zicht liggen of anderzijds opval end
adviesbevoegdheid volgens art. 12 van
zijn. Daarbij zou ook steeds moeten
de Woningwet hebben veel welstands-
worden meegewogen hoeveel mensen
commissies in overleg met lokale besturen
het bouwwerk daadwerkelijk zul en zien:
ook de gewoonte ontwikkeld om aan de
ligt het aan een doodlopende weg in het
initiatiefnemers en ontwerpers van negatief
buitengebied of aan een dichtbebouwd lint,
beoordeelde bouwplannen suggesties te
aan een drukke doorgangsweg of op een
doen om het bouwplan in overeenstemming
afgelegen bedrijventerrein?
te brengen met het vigerende
welstandsbeleid.
Bovendien zijn interventies op een hoog
In de ontwikkeling van het welstandstoezicht
schaalniveau van ligging, massa en volume,
is de goede gewoonte ontstaan om niet
meestal belangrijker dan interventies
al een oordelen te geven en op basis
op het microniveau van gevelindeling
daarvan aan gemeentebesturen te adviseren
en architectonische details. Sommige
over de afgifte van een bouwvergunning,
bouwlocaties of bouwwerken hebben een
maar ook te overleggen met betrokkenen
bijzondere maatschappelijke betekenis, ze
op welke wijze een bouwplan zou kunnen
zijn of worden als het ware verankerd in het
voldoen aan de principes van het vigerende
col ectieve bewustzijn van de samenleving.
welstandsbeleid. Met de recente wijziging
Dat kan bijvoorbeeld verband houden
van de Woningwet, waarin de juridische
met de ligging in een cultuurhistorisch
grondslagen van het welstandsadvies veel
waardevol gebied, met de monumentale
exacter dan in het verleden zijn omschreven,
of karakteristieke kenmerken van het
is het nodig geworden deze adviesrol,
bouwwerk zelf, met bijzondere functies
waarin ontwerpsuggesties aan de orde
of met een bijzondere verschijningsvorm,
komen, duidelijk te scheiden van het formele
met de frequentie waarin het bouwwerk
welstandsadvies.
voorkomt of met maat, schaal of juist details
van een bouwwerk.
Vernieuwing van
welstandstoezicht
Met de juridische verplichting om te
adviseren op basis van beleid is het
kernpunt beschreven van de vernieuwing
van het welstandstoezicht dat in 2003
werd bekrachtigd met een wijziging van
de Woningwet. Daarmee werd tegemoet
gekomen aan de veelgehoorde kritiek
op welstandscommissies dat ze al
te subjectief oordelen en particuliere
opvattingen ventileren, daarover aan
niemand verantwoording afleggen en
vanuit een geïsoleerde positie in de
vergunningsprocedure meer een obstakel
vormen dan een kwaliteit stimulerende
schakel in het proces van ruimtelijke
ontwikkeling en bouw- en woningtoezicht.
10
2. Onderzoeksvragen,
onderzoeksopzet,
steekproef en bewerking
De stichting Welstandszorg Noord-Hol and
uitmaakt van het planproces. Veel adviezen
brengt per jaar ongeveer 9.000 adviezen
worden ook gegeven in een vooroverleg met
over bouwvergunningsaanvragen uit aan de
ontwerpers en opdrachtgevers. Dergelijke
col eges van burgemeester en wethouders
adviezen leiden vaak niet tot een schriftelijke
van 46 gemeenten in Noord-Hol and.
behandeling in een officieel welstandsadvies;
Daarbij gaat het uiteindelijk om circa 900
die adviezen komen dan ook niet voor in de
negatieve oordelen op grond waarvan wordt
steekproef. Dit onderzoek is gebaseerd op
geadviseerd om de bouwvergunning te
die bouwvergunningsaanvragen waarover
weigeren. Waar gaan dergelijke adviezen
een schriftelijk negatief advies is uitgebracht.
over? Hoe worden ze beargumenteerd en
wat gebeurt er met dergelijke adviezen?
Doel van het onderzoek
Worden ze overgenomen? Leiden ze tot een
betere kwaliteit van de openbare ruimte.
Doel van dit onderzoek is de kwaliteit
Bestaat er begrip voor de inhoud van de
van welstandsadviezen bespreekbaar te
adviezen bij opdrachtgevers en architecten?
maken, zowel inhoudelijk als procedureel.
Konden de verantwoordelijke ambtenaren
Op basis van deze rapportage kunnen
van bouw- en woningtoezicht ermee uit de
welstandscommissies in samenspraak
voeten? Beantwoorden ze aan relevante
met de gemeentelijke plantoelichter
kwalitatieve beleidsambities van bestuurders
hun werkwijze verder aanscherpen.
en stedenbouwkundig ontwerpers? Deze
Gemeenten kunnen met deze rapportage
vragen komen nooit anders dan incidenteel
het welstandsbeleid evalueren en
aan de orde in gesprekken tussen de direct
desgewenst aanpassen. WZNH kan het
betrokkenen bij het welstandsadvieswerk.
functioneren van haar welstandscommissies
Systematische verkenningen over de
op grond van dit onderzoek beter
kwaliteit van de welstandsadvisering en
ondersteunen en optimaliseren. Bij
over de appreciatie bij anderen dan bij de
herhaling van het onderzoek in andere
welstandsadviescommissies vinden eigenlijk
gemeenten kan een beeld ontstaan van
nooit plaats.
de kwaliteit van het welstandstoezicht
in het algemeen en de werking van de
Daarom heeft de Stichting WZNH in 2004
nieuwe welstandsbeleidsnota's in het
het initiatief genomen tot een onderzoek
bijzonder. De resultaten kunnen ten slotte
naar de kwaliteit van schriftelijk uitgebrachte
worden betrokken bij de evaluatie van de
negatieve welstandsadviezen. (Zie voor
gewijzigde Woningwet die in 2006-2007 zal
een beschrijving van de verschil ende
plaatsvinden.
soorten welstandsadviezen: bijlage 1)
Opgemerkt moet worden dat verreweg het
Onderzoeksvragen
grootste deel van het advieswerk leidt tot
positieve adviezen. Veel preventief effect
De belangrijkste onderzoeksvraag was hoe,
gaat waarschijnlijk uit van de wetenschap
op basis van welke criteria, beoordeeld kan
bij aanvragers dat een kwalitatieve toets
worden of welstandsadviezen goed zijn,
door een welstandscommissie onderdeel
of ze beantwoorden aan maatschappelijke
11
doelstel ingen met betrekking tot het
welstandsadvies werd uitgevoerd)
welstandstoezicht en of ze voldoen aan
Op grond daarvan konden diverse relevante
juridische vormvereisten. Vervolgens is de
vragen worden beantwoord. Wat is tijdens
vraag gesteld welke waardering de direct
de eerste vergadering door de commissie
betrokkenen hebben voor de uitgebrachte
over het bouwplan gezegd? Zijn de adviezen
adviezen.
gebaseerd op de welstandsnota? Is het
advies over het bouwplan duidelijk? Wat is
Uitvoering van het onderzoek
de reactie van de planindiener? Op welke
wijze is het bouwplan aangepast nadat er in
Het onderzoek startte in 2004 in de
de eerste behandeling een negatief advies
gemeente Zaanstad. Toen werden
over het bouwplan was uitgegaan? Waarop
ook nadere details van het onderzoek
is uiteindelijk de bouwvergunning verleend?
vastgelegd. De beoordelingscriteria
voor de kwaliteit van welstandsadviezen
In de archieven van WZNH waren de notulen
werden nader gespecificeerd en voor
en de schriftelijke adviezen over de in het
de steekproef van uitgebrachte adviezen
onderzoek opgenomen plannen te vinden.
werden selectiecriteria vastgesteld. De
Van al e geselecteerde bouwplannen is
welstandscommissie zou tenminste twee
nagegaan wat in commissievergaderingen
maal over een bouwplan geadviseerd
tijdens de behandeling van het bouwplan
moeten hebben, waaronder tenminste
is gezegd. De tekeningen, die aan de
éénmaal negatief, en het bouwplan moet
commissie ter beoordeling zijn voorgelegd,
gerealiseerd zijn, zodat het uiteindelijke
konden in de gemeentelijke archieven
resultaat in de openbare ruimte te zien is.
worden teruggevonden. Ook is de relevante
planologische informatie verzameld.
Hoewel het onderzoek plaatsvond in de
Vervolgens zijn van al e plannen foto's
overgangsperiode van de invoering van
gemaakt en zijn opdrachtgevers en
welstandsbeleidsnota's, met adviezen
ontwerpers telefonisch geïnterviewd. Voor
uit de periode tussen 2002 en 2005,
zover bereikbaar, bleken opdrachtgevers en
is ernaar gestreefd bouwplannen te
ontwerpers graag mee te werken aan het
selecteren waarover pas ná de vaststel ing
onderzoek. De gesprekken leverden vaak
van welstandsbeleid is geadviseerd. Het
nadere informatie op die belangrijk was voor
onderzoek geeft dus een beeld van de
het onderzoek. Verificatie van al e informatie
overgang van planbeoordeling op basis
bij de ambtelijke dienst maakte het beeld
van eigen opvattingen van commissieleden
compleet genoeg om tot een waardering van
naar een beredeneerd oordeel op basis van
de kwaliteit van het advies over te gaan. Ten
gemeentelijk beleid. Uiteindelijk is materiaal
slotte zijn de bevindingen voorgelegd aan
verwerkt over welstandsadviezen in vier
de verantwoordelijke wethouders; aan hen
gemeenten: Zaanstad, Schermer, Graft-De
is gevraagd of de adviezen uit de steekproef
Rijp en Wormerland. Daarbij waren drie
voldoende tegemoet komen aan hun
WZNH welstandscommissies betrokken.
ambities en verwachtingen met betrekking
tot het welstandsbeleid van de gemeente.
Om inzicht te krijgen in de veranderingen in
het bouwplan als gevolg van de interventie
van de welstandscommissie was het
noodzakelijk al e beschikbare gegevens
per bouwplan te bestuderen, van de
eerst ingediende tekening tot en met de
tekening waarop de bouwvergunning is
afgegeven, met al e daarbij horende notulen
en schriftelijke adviezen. (Bijlage 1 geeft
een beeld van de inventarisatie die per
12
Beoordelingsaspecten voor de
te zijn gesteld. Het formele welstandsadvies,
kwaliteit van welstandsadviezen
gebaseerd op de woningwet en op het
gemeentelijke welstandsbeleid, dient goed
In dit onderzoek gaat het er om
te worden onderscheiden van aanvul ende
zicht te krijgen op de kwaliteit van
overwegingen en suggesties van de
welstandsadviezen. Uiteindelijk is
welstandscommissie. Deze overwegingen
de beoordeling gegroepeerd in drie
en suggesties worden soms noodzakelijk
beoordelingscriteria waarmee de kwaliteit
geacht omdat ze kunnen bijdragen aan de
van de welstandsadvisering kan worden
begrijpelijkheid van het advies.
gewaardeerd:
3. Procedure en gebruik van het advies.
1. De proportionaliteit van het advies.
(hfst. 6) Het welstandsadvies maakt deel uit
(hfst. 4) Proportionaliteit staat voor de vraag
van de bouwvergunningsprocedure en over
of de mate waarin ingegrepen wordt zich
het welstandsadvies moet gecommuniceerd
verhoudt tot het belang en de betekenis van
worden met direct betrokkenen. De kwaliteit
het bouwplan in algemene zin, èn op grond
van het welstandsadvies hangt dus af van
van het welstandsbeleid van de gemeente.
de twee hiervoor beschreven inhoudelijke
Hierbij spelen twee algemene aspecten een
aspecten, maar uiteindelijk vooral ook van
doorslaggevende rol. Het eerste aspect
de manier waarop `de boodschap' wordt
is de `zichtbaarheid' vanaf de openbare
overgedragen en uitgelegd aan de betrokken
weg. Welke rol speelt het bouwplan bij de
opdrachtgever en ontwerper.
beleving van de openbare ruimte. Als dat
maar weinig het geval is, dan is een negatief
Opbouw van deze rapportage
oordeel in het algemeen minder relevant.
Het tweede aspect betreft de sociaal-
De inventarisatie leverde een grote
culturele betekenis van het bouwplan voor
hoeveelheid `ruw materiaal' op, in
de bouwcultuur van een gemeente of van
detail beschreven in deelrapporten per
een bepaald gebied. Als die betekenis gering gemeente. In dit onderzoeksverslag geven
is, dan is een negatief welstandsoordeel in
we de hoofdlijnen van de bevindingen
het algemeen minder relevant. Als het goed
met enkele voorbeelden uit verschil ende
is komen deze twee aspecten tot uitdrukking
gemeenten weer. Na de beschrijving van
in het door de gemeenteraad vastgestelde
de onderzoeksopzet in hoofdstuk 2, volgt in
welstandsbeleid, maar in het kader van dit
hoofdstuk 3 een korte beschrijving van de
onderzoek is het van belang deze aspecten
uitgebrachte adviezen die in de steekproef
ook los daarvan te gebruiken als grondslag
werden verzameld.
voor de beoordeling van de kwaliteit van
De hoofdstukken 4, 5, en 6 bevatten
welstandsadviezen. Ze vormen als het ware
een beschrijving van de `kwaliteit van
de ultieme grondslagen voor ieder zinnig en
de welstandsadvisering', toegespitst
politiek aannemelijk welstandsadvies.
op drie aspecten, die hiervoor zijn
toegelicht: de proportionaliteit van het
2. De inhoudelijke opbouw van het
advies, de argumentatie van het advies
advies. (hfst. 5) De kwaliteit van de
en de procedures rond communicatie
welstandsadvisering hangt vervolgens af van
en handhaving. In hoofdstuk 7 wordt de
de helderheid, de juridische houdbaarheid
waardering voor de uitgebrachte adviezen
en de begrijpelijkheid van de (schriftelijke)
door de direct betrokkenen beschreven.
advisering. Het gaat hier eerst en vooral
In hoofdstuk 8 worden enkele bevindingen
om de constatering of het advies wel of
per gemeente beschreven en in hoofdstuk
niet is gebaseerd op de gemeentelijke
9 worden de onderzoeksresultaten op
welstandsbeleidsnota. Vervolgens dient
hoofdlijnen geïnterpreteerd. In hoofdstuk 10
het advies logisch te zijn opgebouwd en in
volgen tot slot enkele algemene conclusies
begrijpelijke taal met begrijpelijke begrippen
en aanbevelingen.
13
3. Karakteristieken
van de onderzochte
adviezen
In het onderzoek zijn in totaal 69 dossiers
De steekproef geeft een goed beeld van
van schriftelijk uitgebrachte adviezen in 4
het aanbod van vergunningsaanvragen
gemeente onderzocht: Zaanstad (17),
voor bouwwerken in kleine en middelgrote
Schermer (20), Graft-De Rijp (14),
gemeenten. Het gaat bijna altijd om kleine
Wormerland (18). Deze gemeenten hebben
bouwwerken, die al emaal samen toch de
zich aangemeld om met het onderzoek
sfeer en het karakter van de gebouwde
mee te werken.
omgeving bepalen. De steekproef laat wat
Met de keuze van de te onderzoeken dossiers
dat betreft ook een goede spreiding zien; er
werd, na overleg met de gemeentelijke
zijn veel verschil ende typen woonbuurten
plantoelichter, gestreefd naar een realistische
te vinden: oude wijken uit de negentiende
weergave van de spreiding in verschil ende
eeuw, tuindorpen uit de jaren dertig,
soorten bouwplannen, die aan de commissie
wederopbouwwijkjes van vlak na de tweede
zijn voorgelegd en waarover een negatief
wereldoorlog en gevarieerde woonwijkjes
schriftelijk advies is opgesteld. De dossiers
uit de jaren zeventig en tachtig. Er zijn
moesten vol edig zijn, van zo recent mogelijke
bedrijfsgebouwen op bedrijfsterreinen en
datum en ze moesten een gerealiseerd
verbouwplannen voor stolpboerderijen in
bouwwerk tot resultaat hebben gehad.
agrarische lintbebouwing. Een paar nieuwe
woningen uit de steekproef zijn duidelijk
Bijna de helft van al e dossiers (32) gaan
geïnspireerd op de vorm van de traditionele
over wijzigingen van bestaande woningen:
stolpboerderij en om het traditionele tafereel
aanbouwen zoals serres, dakopbouwen en
compleet te maken werden in een geval
dakkapel en en gevelwijzigingen. Er wordt
ook nog `agrarische bijgebouwen' en een
dus een groot bouwvolume gerealiseerd
`kapberg' gemaakt.
in de uitbreiding van bestaande woningen,
vermoedelijk omdat de kosten van een
Grote prestigieuze bouwwerken komen
nieuwe woning en verhuizen niet opwegen
in de steekproef niet voor omdat het
tegen de mogelijkheid om de eigen woning
voor het onderzoek van belang was
aan te passen.
dat het bouwplan waarover het advies
Twaalf dossiers hebben betrekking op
was uitgebracht gerealiseerd zou zijn.
nieuwbouw van woningen, één enkel
Omvangrijke bouwwerken vielen af omdat
woonhuis of een kavel met twee of
die een lang voorbereidingsproces en
drie woonhuizen. Het gaat steeds om
een lange bouwtijd vergen. Daarbij moet
vrijstaande woningen, bijna altijd in
worden gesteld dat grote en prestigieuze
particulier opdrachtgeverschap. Er zijn
bouwwerken in de dorpse omgeving van
vier bedrijfsgebouwen in de steekproef te
Schermer, Graft-De Rijp en Wormerland
vinden en ten slotte zijn er diverse bijzondere
maar zelden voorkomen. In Zaanstad
bouwwerken, zoals een geluidsscherm,
zijn een paar grote bedrijfsgebouwen in
erfafscheidingen, zonnepanelen en de
de steekproef opgenomen, maar ook
uitbreiding van een schoolgebouw.
daar gaat het in grootste deel van de
bouwvergunningsaanvragen om kleine
bouwwerken.
14
Onderzoek
15
16
4. Maatschappelijk
belang en
proportionaliteit
Het welstandsadvies, zoals dat omschreven
De welstandsbeoordeling heeft meer
is in artikel 12 van de Woningwet, moet altijd
zin naarmate de interventie van de
gebaseerd zijn op door de gemeenteraad
welstandscommissie zichtbaarder of
vastgestelde welstandscriteria. Toch is
opval ender is vanuit de openbare ruimte.
dit formele welstandsadvies méér dan
De welstandsbeoordeling heeft meer
een simpele `toets', het aflopen van een
effect naarmate de interventie van de
checklist of iets dergelijks. Er is altijd
welstandscommissie zich meer richt op
een interpretatie nodig op grond van de
bouwwerken of elementen daarvan met een
ruimtelijke, sociale en maatschappelijke
bijzondere maatschappelijke of culturele
context van een plan. Juist die interpretatie
betekenis.
is een taak van de commissieleden. De
architecten beoordelen het plan in eerste
4.1 Zichtbaarheid vanuit de
instantie vakinhoudelijk, maar ze moeten zich openbare ruimte
vooral ook altijd afvragen welke betekenis
het plan en de welstandsbeoordeling heeft
De welstandsbeoordeling heeft meer
voor de openbare ruimte, op díe plek, in díe
zin naarmate de interventie van de
maatschappelijke context.
welstandscommissie zichtbaarder of
opval ender is vanuit de openbare ruimte.
Welstandstoezicht heeft al een bestaansrecht
als de interventie van de welstandscommissie
Welstandstoezicht heeft al een bestaansrecht
een publiek belang dient, als het bijdraagt
vanuit het belang van een goede open-
aan de publieke kwaliteit van de openbare
bare ruimte. De welstandscommissie
ruimte. Steeds moet de vraag zijn of met
heeft dus als belangrijkste focus al e
een voorgenomen bouwwerk de kwaliteit
ontwerpkarakteristieken die vanuit de
van de openbare ruimte wordt geschaad of
openbare ruimte zichtbaar zijn. Natuurlijk
juist wordt gerespecteerd of zelfs verbeterd.
is dit niet altijd éénduidig vast te stel en
Aan het welstandsadvies moet een zekere
maar in het algemeen kan worden gesteld
proportionaliteit ten grondslag liggen, dat
dat interventies die in het vol e zicht
wil zeggen: het welstandstoezicht moet
liggen of anderzijds opval end zijn, hoger
zich richten op wat écht betekenis heeft,
scoren op dit punt. Daarbij moet ook
wat beeldbepalend is voor de gebouwde
worden meegewogen hoeveel mensen
omgeving.
dat bouwwerk ook daadwerkelijk zien.
Bovendien kan in het algemeen worden
In dit hoofdstuk beschrijven we
gesteld dat interventies op de ligging en
het maatschappelijk belang en de
massa en volume, qua effect meestal hoger
proportionaliteit van de welstandsadviezen.
scoren dan interventies op het niveau van
Het gaat om de vraag of de interventie
gevelindeling en architectonische details.
en het effect voor de openbare ruimte in
verhouding tot elkaar zijn. De stel ingen om
dit punt te onderzoeken en bespreekbaar te
maken zijn:
17
4.2 Bijzondere maatschappelijke
van architectonisch vakmanschap of
of culturele betekenis
zorgvuldigheid ook kunnen zijn. Als een
negatief advies niet is te beargumenteren
De welstandsbeoordeling heeft meer
vanuit een aannemelijk te maken schade
effect naarmate de interventie van de
voor de openbare ruimte moet het advies
welstandscommissie zich meer richt op
uiteindelijk als irrelevant en onvoldoende
bouwwerken of elementen daarvan met een
gelegitimeerd worden beschouwd.
bijzondere maatschappelijke of culturele
betekenis.
Bij een derde van de onderzochte adviezen
is een interventie noch ten aanzien van
Sommige bouwwerken hebben een
zichtbaarheid, noch ten aanzien van
bijzondere maatschappelijke of culturele
maatschappelijke of culturele betekenis
betekenis, ze haken als het waren in het
te rechtvaardigen. Het gaat dan vaak
col ectieve bewustzijn van de samenleving.
om detailkritiek op het materiaalgebruik
Dat kan bijvoorbeeld verband houden met
en de detail ering van bouwwerken op
de ligging in een cultuurhistorisch waardevol
binnenterreinen en om ondergeschikte
gebied, de monumentale of karakteristieke
aanpassingen aan woningen en
kenmerken van het bouwwerk zelf, met
bedrijfsgebouwen op achterterreinen. Vooral
bijzondere functies, bijzondere locaties
in de behandelde adviezen uit 2002 en 2003
of een bijzondere verschijningsvorm, de
scoren dergelijke irrelevante adviezen nog
frequentie waarin het bouwwerk voorkomt
hoog. Zichtbaarheid van het bouwplan vanaf
of de maat, de schaal of juist de details van
de openbare weg, of een evidente sociaal-
een bouwwerk.
culturele betekenis van de locatie, zijn dan
onvoldoende aan de orde om een interventie
4.3 Enkele observaties
van de welstandscommissie te kunnen
rechtvaardigen. Voorbeelden van een op
In de steekproef van uitgebrachte adviezen
deze aspecten onvoldoende gemotiveerde
komen geen omvangrijke en belangrijke
interventie van de welstandscommissie
bouwprojecten voor omdat als eis is
zijn de uitbreiding op het binnenterrein van
gesteld dat het bouwwerk waarop het
een schoolgebouwtje, een ingreep in het
advies betrekking had gerealiseerd
gevelontwerp voor een bedrijfsgebouw
moest zijn. De steekproef geeft niettemin
op een afgelegen industrieterrein en een
een realistisch beeld van het reguliere
negatief advies over een kleine uitbouw aan
werk van welstandscommissies: veel
de zijgevel van een hoekwoning op een
kleine bouwplannen voor afzonderlijke
woonerf. (zie Voorbeelden 1, 2 en 3)
woonhuizen, kleine bedrijfsgebouwen, en
aanpassing en uitbreiding van bestaande
Het begrip `proportionaliteit' staat soms
woningen; grote prestigieuze bouwprojecten
op gespannen voet met bepalingen uit het
komen maar zelden voor. Toch is het
van toepassing zijnde welstandsbeleid. Zo
van belang de vraag te stel en naar de
moet achteraf het advies van de commissie
zichtbaarheid van het voorgenomen
over de bouw van een agrarische
bouwwerk vanaf de openbare weg en de
loods naast een bestaande loods op
maatschappelijke of culturele betekenis
het achtererf van een stolpboerderij uit
van het bouwwerk, omdat uiteindelijk de
oogpunt van proportionaliteit negatief
legitimatie van het welstandstoezicht ligt
worden beoordeeld, hoewel de commissie
in de bescherming van de kwaliteit van
zich nadrukkelijk baseert op een bepaling
de openbare ruimte. Welstandsadviezen
uit de welstandsnota. De commissie
moeten altijd precies op dat belang zijn
vond de betonnen plint onaanvaardbaar,
afgestemd en niet op ondergeschikte,
omdat de welstandsnota voor agrarische
irrelevante ontwerpkarakteristieken,
loodsen `een opbouw met gemetselde
hoe fout en ongewenst die uit oogpunt
plint' als criterium noemt. In dit geval,
18
gezien de ligging en de kwaliteit van de
wel de conclusie worden getrokken dat
omliggende bebouwing, moet dat criterium de beoordeling van bouwplannen door
in dit concrete geval als niet proportioneel
welstandscommissies op dit punt vaak niet
worden beoordeeld. (zie voorbeeld 4)
systematisch en duidelijk plaatsvindt.
4.4 Enkele bevindingen
Bij een bouwplan in een bijzonder
welstandsgebied of in een beschermd stads-
Bij welstandsadviezen moet steeds de
of dorpsgezicht wordt extra aandacht en
vraag aan de orde zijn of het aspect waarop zorgvuldigheid van de welstandscommissie
het advies betrekking heeft `proportioneel'
gevraagd. Een ruime meerderheid van
kan worden geacht in het perspectief van
al e onderzochte adviezen had betrekking
de kwaliteit van de openbare ruimte; of,
op bouwplannen in een gebied waarvoor
met andere woorden, het voorliggende
deze status `bijzonder' of `beschermd
bouwplan de openbare ruimte schaadt. Als
stadsgezicht' geldt. Veel verder dan
dat niet het geval is ontbeert een interventie
de cultuurhistorische invalshoek gaat
van de welstandscommissie elke legitimiteit. de invul ing op dit punt echter niet. De
Bij tweederde van de onderzochte
maatschappelijke betekenis in de zin van een
welstandsadviezen blijkt de invloed op de
bijzondere functie of een unieke uitdrukking
openbare ruimte en/of de sociaal culturele
van een bepaalde periode speelt nauwelijks
betekenis van het bouwplan de interventie
een expliciete rol bij de beoordeling door de
van de commissie te rechtvaardigen en
welstandscommissie. Juist de combinatie
zou het bouwplan inderdaad afbreuk
van deze aspecten zou het draagvlak voor
hebben gedaan aan de openbare ruimte.
welstandsadviezen kunnen verhogen.
Soms is de proportionaliteit van het
advies twijfelachtig, zelfs ook als een
argumentatie op grond van het vigerende
welstandsbeleid mogelijk is.
Opmerkelijk is dat we de vraag of en in
welke mate het bouwplan zichtbaar is,
in de notulen en in de adviezen van de
welstandscommissie meestal niet expliciet
tegenkomen. Ook afgeleide overwegingen
over bijvoorbeeld het gebouw in zijn context
en de `openbaarheid' van het bouwplan
ontbreken bij veel planbeoordelingen. Of
het bouwwerk in het zicht ligt en zo ja,
hoeveel mensen het passeren en met
welke snelheid, wordt vaak niet in de
argumentatie van het advies of in de notulen
van de planbespreking opgenomen. Toch
kunnen we hieruit niet concluderen dat dit
soort zaken nauwelijks een rol speelt bij de
welstandsbeoordeling. De commissieleden
worden immers meestal wel geïnformeerd
over de omgeving van het bouwwerk en
ook het gebiedsgerichte beleid uit de
welstandsnota geeft relevante informatie.
De gangbare praktijk is vermoedelijk
dat dergelijke afwegingen impliciet
worden gemaakt, maar daaruit moet
19
5. Inhoudelijke opbouw,
argumentatie en
redactionele precisie
De kwaliteit van welstandsadviezen
het welstandsadvies dient gebaseerd te
wordt ook bepaald door de helderheid,
zijn op de principes van de gemeentelijke
de juridische houdbaarheid en de
welstandsnota;
begrijpelijkheid van het (schriftelijke)
het welstandsadvies dient duidelijk
advies. Het gaat hier eerst en vooral
onderscheid te maken tussen het formele
om de constatering of het advies wel of
advies en andere overwegingen of
niet is gebaseerd op het gemeentelijke
suggesties;
welstandsbeleid. Vervolgens dient het
het welstandsadvies dient logisch
advies logisch te zijn opgebouwd en
opgebouwd te zijn, een consistent verhaal
het dient in heldere begrippen en in
te vormen en in begrijpelijke taal te worden
begrijpelijke taal te zijn geformuleerd. Het
opgeschreven.
formele welstandsadvies, gebaseerd op
de Woningwet en op het gemeentelijke
5.1 Adviseren op basis van beleid
welstandsbeleid, dient goed te worden
onderscheiden van aanvul ende
Het welstandsadvies dient gebaseerd te
overwegingen en suggesties van de
zijn op de principes van de gemeentelijke
welstandscommissie. Overwegingen en
welstandsnota.
suggesties kunnen soms noodzakelijk
worden geacht omdat die kunnen bijdragen
Het welstandsadvies zoals dat bedoeld is
aan het draagvlak voor en de begrijpelijkheid
in artikel 12 van de Woningwet is al een
van het advies.
rechtsgeldig als het gebaseerd is op
een door de gemeenteraad vastgestelde
In dit deel van het onderzoek is de
welstandsnota. Het advies dient aan te
argumentatie en de juridische houdbaarheid
geven waarom het bouwplan wel of niet
van de welstandsadviezen beoordeeld.
voldoet aan de als `redelijke eisen van
De kwaliteit van welstandsadviezen hangt
welstand' vastgestelde beleidsregels
immers ook af van de mate waarin ze
en dient expliciet te verwijzen naar de
voldoen aan een aantal beleidsmatige,
toegepaste welstandscriteria. Bovendien
juridische en redactionele vormvereisten. De
moet de welstandscommissie aangeven
stel ingen waarmee dit punt is onderzocht,
hoe de criteria worden geïnterpreteerd in de
zijn:
concrete situatie van het bouwplan. Recente
jurisprudentie wijst uit dat de rechter
geen genoegen neemt met een simpele
verwijzing, er is altijd een interpretatie nodig
op grond van de ruimtelijke, sociale en
maatschappelijke context van een plan.
Het welstandsadvies moet duidelijk maken
waarom de criteria in dit specifieke geval
betekenis hebben voor de openbare ruimte
op die plek en in die maatschappelijke
context.
20
5.2 Onderscheid tussen formeel
eventuele suggesties ten overvloede.
advies en suggesties
Achtereenvolgende planbeoordelingen
moeten goed op elkaar aansluiten en
Het welstandsadvies dient duidelijk
consistent zijn. Duidelijk moet zijn welke
onderscheid te maken tussen het formele
punten de commissie op dit moment
advies en andere overwegingen of
beoordeelt en over welke punten de
suggesties .
commissie nog geen uitspraak kan doen.
De commissie dient niet terug komen op
Het formele welstandsadvies moet duidelijk
eerder gedane uitspraken, tenzij er nieuwe
worden onderscheiden van de suggesties
gegevens op tafel komen.
die een commissie aan de opdrachtgever
Het welstandsadvies moet ten slotte
kan geven. Het formele advies geeft
transparant zijn: controleerbaar, helder,
antwoord op de vraag van B&W of het
begrijpelijk.
ingediende plan al dan niet voldoet aan
De notulen, maar zeker en vooral de
redelijke eisen van welstand en waarom. Als
schriftelijke adviezen, moeten geschreven
deze vraag niet duidelijk wordt beantwoord
zijn in begrijpelijke taal (wat iets anders is dan
is het advies niet adequaat.
simplistische taal), geen storend vakjargon
Suggesties zijn al e andere opmerkingen die
bevatten en goed van opbouw zijn.
de commissie wil maken bij de beoordeling.
Suggesties kunnen gericht zijn op de
5.4 Enkele observaties
opdrachtgever, in de vorm van tips om het
plan aan te passen zodat het alsnog aan
Vanaf 2002 werden in de gemeenten in
redelijke eisen van welstand voldoet ofwel
Noord-Hol and welstandsbeleidsnota's
om het plan nog beter te maken dan het al
vastgesteld. In de periode daarna vond
is. Suggesties kunnen ook op de gemeente
de `cultuuromslag' plaats, die tot doel had
zijn gericht, bijvoorbeeld om het beleid aan
de argumentaties rond welstandsadviezen
te passen of om overwegingen mee te geven steeds nauwkeuriger te baseren op
die, buiten het welstandstoezicht om, een rol
gemeentelijke beleidsprincipes. In
zouden kunnen spelen bij de afgifte van de
de notulen van de bespreking in de
bouwvergunning.
welstandscommissies kan worden
teruggevonden dat de planbespreking
5.3 Redactionele helderheid en
steeds meer en steeds nauwkeuriger
consistentie
gebaseerd werd op beleidsnoties, en minder
op individuele eigen kwaliteitsoordelen en
Het welstandsadvies dient logisch
kwaliteitsmaatstaven van commissieleden.
opgebouwd te zijn, een consistent verhaal
te vormen en in begrijpelijke taal te worden
In de gemeente Zaanstad vond het eerste
opgeschreven
onderzoek plaats. Zaanstad was ook de
eerste gemeente in Noord-Hol and die, al
De planbeoordeling en het formuleren
in februari 2002, een welstandsbeleidsnota
van het welstandsadvies is de kern van
vaststelde.
het welstandswerk. Steeds weer moet
De uitkomst van het onderzoek naar de
de commissie daarbij zorgvuldig te werk
argumentaties bij welstandsadviezen is
gaan. De systematiek van de beoordeling
in die gemeente buitengewoon negatief.
moet leesbaar zijn in de notulen en de
Bij slechts twee van de 17 onderzochte
adviezen. Punten die aan de orde moeten
welstandsadviezen wordt in de notulen
komen zijn: informatie door plantoelichter,
of in het schriftelijk advies verwezen naar
adviseurs en bezoekers; vaststel en van
de welstandsnota. Bij slechts één plan
het beoordelingskader; beraadslaging door
wordt de argumentatie ook op basis van
de commissie en de conclusie, bestaande
de nota opgebouwd en worden de criteria
uit bevindingen, het advies aan B&W en
geïnterpreteerd in het licht van dat concrete
21
bouwplan. Bij acht plannen zou een
5.5 Enkele bevindingen
argumentatie achteraf aan de hand van de
welstandsnota gemotiveerd kunnen worden.
Tijdens de uitvoering van het onderzoek werd
Voor de beoordeling van de overige acht
het adviseren op basis van gemeentelijke
plannen is ook achteraf geen argumentatie
beleidsprincipes gaandeweg gemeengoed
te vinden in de welstandsnota.
in de welstandscommissies van WZNH.
Tegelijkertijd werd werk gemaakt van
Bij de drie gemeenten waar, na Zaanstad,
het invoeren van een `format' als richtlijn
het onderzoek werd uitgevoerd kon worden
voor de redactionele opbouw van
geconstateerd dat de score van adviezen
welstandsadviezen. Daarin wordt een
op basis van beleid, een helder onderscheid
duidelijk onderscheid gemaakt tussen de
tussen bevindingen, beoordeling en
beschikbare gegevens waarop de commissie
suggesties, en de redactionele consistentie
haar advies baseert, de bevindingen,
van het schriftelijke advies aanzienlijk beter
de beoordeling, de overwegingen ten
waren. Uiteindelijk werd in meer dan de helft
overvloede en de suggesties ter verbetering,
van de adviezen uit de steekproef helder en
waadoor de in de vier opeenvolgende
consistent beargumenteerd op basis van
gemeenten verzamelde welstandsadviezen
beleidsprincipes uit de welstandsnota's en
een steeds beter resultaat te zien geven.
de redactionele opbouw werd in toenemende De indruk bestaat dat de WZNH -
mate gebaseerd op het WZNH - format (zie
welstandscommissies steeds meer bezig zijn
bijlage 3) waardoor de redactionele kwaliteit
met het overbrengen van een professionele
van de adviezen toenam.
en goed beargumenteerde boodschap.
In de opeenvolgende steekproeven werd,
In de gemeente Wormerland, die als laatste
wat betreft de redactionele helderheid
deelnam aan het onderzoek, kon worden
en consistentie, een verbetering van de
geconstateerd dat bijna al e onderzochte
kwaliteit van de adviezen merkbaar en
adviezen achteraf gebaseerd zouden kunnen dat zal uiteindelijk kunnen bijdragen aan
worden op principes van het vigerende
het verbeteren van het draagvlak van
welstandsbeleid en in drie kwart van de
welstandstoezicht.
uitgebrachte schriftelijke adviezen is ook
werkelijk sprake van een argumentatie
Bij dit onderwerp moet nog worden
op grond van welstandsbeleid. In deze
opgemerkt dat adviseren op basis van
gemeente kon ook worden geconstateerd,
welstandsbeleid nooit een zaak kan zijn
dat in drie kwart van de uitgebrachte
van het `domweg' toepassen van de nota.
adviezen een systematiek van beoordeling
De commissie moet altijd, bij elk bouwplan
was te herleiden uit de notulen of het
weer, alert zijn op de vraag of de betreffende
schriftelijke advies. Er was dan sprake
gebiedsgerichte of objectgerichte criteria
van een systematische beoordeling in
wel relevant zijn, òf dat wel icht met goede
lijn met de hiërarchische opbouw van de
argumenten moet worden uitgeweken
gebiedsgerichte criteria; al ereerst wordt
naar een algemeen beoordelingskader,
nagegaan of de situering en massa en vorm
waarvoor bijna al e welstandsbeleidsnota's
voldoen aan redelijke eisen van welstand,
mogelijkheden bieden. De welstandscriteria
om pas daarna, soms pas na uitwerking, af
zijn meestal niet absoluut maar relatief,
te dalen naar het niveau van beoordeling van ze moeten worden geïnterpreteerd in het
detail ering en materiaalkeuzen.
licht van het concrete bouwplan en de
omgeving van het beoogde bouwwerk.
Dat blijft de belangrijkste opdracht van de
welstandscommissie.
22
6. Procedures,
communicatie en
handhaving
Het welstandsadvies maakt deel uit van
gelijk op basis van hun eigen argumenten,
een bouwvergunningprocedure en over het
ze kennen de zwakte van het openbare
welstandsadvies moet gecommuniceerd
bestuur en ze weten de weg om procedures
worden met direct betrokkenen. De
eindeloos te traineren en te dwarsbomen.
kwaliteit van het welstandsadvies hangt dus
Volgens de periodieke inspectierapportages
uiteindelijk ook af van de manier waarop
van het Ministerie van VROM blijken
`de boodschap' wordt overgedragen en
veel gemeenten hun organisatie en hun
kan worden uitgelegd aan de betrokken
procedures voor een degelijke handhaving
opdrachtgever en ontwerper.
van bouwregelgeving nauwelijks op orde
Het welstandsadvies moet met kennis
te hebben. En praktijkevaluaties van de
van zaken worden overgebracht aan de
handhavingprocedures worden nergens
wethouder, aan andere betrokken afdelingen
systematisch uitgevoerd.
binnen de gemeente en aan de betrokken
opdrachtgever en ontwerper. Reacties op
De stel ingen om dit punt te onderzoeken en
het advies moeten worden teruggekoppeld
bespreekbaar te maken zijn:
naar de welstandscommissie. Dit geldt
zeker voor de geval en waarin burgemeester
de gemeentelijke plantoelichter dient
en wethouders een contrair besluit nemen
zowel de welstandscommissie als de
ten opzichte van het advies van de
opdrachtgever adequaat te informeren;
welstandscommissie.
de gemeente dient, tenzij er zwaar
Het sluitstuk van de bouwvergunning-
wegende argumenten zijn die daar
procedure, en dus ook van de welstands-
tegen pleiten, de adviezen van de
advisering, wordt gevormd door de hand-
welstandscommissie over te nemen en een
having. Voor de welstandscommissie is
handhavingsbeleid te voeren;
het van belang te weten of haar adviezen
worden overgenomen door B&W en of
6.1 Informatie en communicatie
uiteindelijk wordt gecontroleerd wat wel of
niet wordt gerealiseerd. Handhaving is een
De gemeentelijke plantoelichter dient
taak van de gemeente; de legitimiteit, het
zowel de welstandscommissie als de
maatschappelijke en politieke draagvlak
opdrachtgever adequaat te informeren.
voor al erlei bestuurlijke procedures en
regelgeving staat of valt met de mate waarin
In de werkwijze van WZNH is de gemeentelijke
en de manier waarop handhaving van regels
plantoelichter de schakel tussen de welstands-
en procedures wordt geëffectueerd. Als de
commissie, de gemeente en de opdrachtgever.
ene buurman een bouwvergunning aan z'n
De plantoelichter heeft de taak om de
laars lapt, waarom zou de andere buurman
welstandscommissie zodanig te informeren
zich dan houden aan al erlei beperkingen die
dat haar adviezen hout snijden. Het moet
in een welstandsadvies worden opgelegd.
bijvoorbeeld duidelijk zijn of het voorliggende
Handhaving wordt een steeds lastiger
plan een bouwaanvraag is of een preadvies,
aspect van het lokale bestuur: mondige
dan wel of een ander `bijzonder advies' aan
burgers wil en steeds agressiever hun eigen
de welstandscommissie wordt gevraagd.
23
Bovendien moeten de beleidskaders en
de conclusie worden getrokken dat het
adviezen die er zijn vanuit aanpalende
welstandsbeleid, vooral door de vaststel ing
disciplines bekend zijn bij de commissie. Dit
van welstandsbeleidsnota's, door periodiek
geldt in ieder geval voor de planologische
overleg met verantwoordelijke wethouders
toets en indien van toepassing voor de
en door het opstel en en in de gemeenteraad
monumentenbeoordeling.
bespreken van jaarverslagen, aan gewicht
Ook de communicatie over het advies is
heeft gewonnen en steeds serieuzer wordt
van groot belang. Het welstandsadvies
genomen.
moet met een zekere kennis van
Het onderzoek geeft een beeld van de
zaken en loyaal worden overgebracht
kwetsbaarheid van welstandsadvisering
aan de wethouder, eventueel andere
als de ambtelijke ondersteuning van
afdelingen binnen de gemeente en de
de welstandscommissie onvoldoende
opdrachtgever. Reacties op het advies
kwaliteit heeft en als het welstandsadvies
moeten weer worden teruggekoppeld naar
onvoldoende is ingebed in de gemeentelijke
de welstandscommissie. Dit geldt zeker
procedures rond ruimtelijke kwaliteit,
voor de geval en waarin burgemeester en
vergunningsbeleid en handhaving. Vooral
wethouders contrair gaan aan het advies van
in de gemeente Zaanstad bleek de
de welstandscommissie.
ambtelijke ondersteuning op het punt van
de kwaliteit van de aangeleverde gegevens,
6.2 Handhaving
de vol edigheid van de dossiers, de
verslaglegging over besluiten en adviezen,
De gemeente dient, tenzij er zwaar
de communicatie met opdrachtgevers
wegende argumenten zijn die daar
en architecten en de handhaving op de
tegen pleiten, de adviezen van de
specificaties van de vergunningsverlening
welstandscommissie over te nemen en een
onvoldoende. Maar sinds de uitvoering
handhavingsbeleid te voeren.
van het onderzoek in 2002 en 2003 is in
Voor de welstandscommissie is het van
Zaanstad voor wat betreft de procedures
belang te weten of haar adviezen worden
rond de welstandsadvisering veel veranderd
overgenomen door B&W en wat er uiteindelijk
en verbeterd. Het zou interessant zijn om
wel of niet wordt gerealiseerd. Handhaving
het onderzoek te herhalen en te evalueren of
is een taak van de gemeente, maar het is
deze procedurele veranderingen ook geleid
belangrijk dat over de grote lijnen voortdurend
hebben tot een effectiever welstandsbeleid.
contact is met de welstandscommissie.
De overige drie gemeenten scoorden
6.3 Enkele observaties.
beter. Slechts bij hoge uitzondering wordt
het welstandsadvies niet overgenomen en
Het onderzoek naar de kwaliteit van
bijna overal leidt dat ook tot een aangepast
welstandsadviezen treedt hier buiten het
bouwwerk conform de vergunning. De
speelveld van de welstandscommissie:
ambtelijke ondersteuning vindt op een
veel hangt af van de kwaliteit van de
goed niveau plaats en uit het geringe aantal
ambtelijke ondersteuning, de inbedding van
afwijkingen van het welstandsadvies blijkt
het welstandsbeleid in de gemeentelijke
dat er een zeker politike en maatschappelijk
organisatie rond ruimtelijk beleid,
draagvlak bestaat voor het welstandsadvies.
bouwvergunningen en handhaving, en de
communicatie met betrokkenen over de
Vooral het resultaat van de laatste
bevindingen van de welstandscommissie.
steekproef, in de gemeente Wormerland,
Ook ten aanzien van dit aspect laat het
is positief. Zowel de welstandscommissie
onderzoek een positieve ontwikkeling zien
als de opdrachtgevers werden overwegend
van de vroegste gegevens uit Zaanstad
goed geïnformeerd door de gemeentelijke
uit de jaren 2002 en 2003 tot de laatste
plantoelichter. Slechts in twee geval en werd
gegevens van 2004 en 2005. Daaruit kan
de welstandscommissie aanvankelijk niet
24
helemaal vol edig geïnformeerd, waarna
wordt toegekend aan de inspanningen
werd besloten om de planbeoordeling
van een gemeente om de kwaliteit van de
aan te houden. Het betrof informatie over
gebouwde omgeving te waarborgen en een
de omgeving van het bouwproject of
stimulerend beleid te voeren met betrekking
informatie over eerdere soortgelijke, met
tot de kwaliteit van nieuwbouwprojecten.
een positief welstandsadvies gerealiseerde
bouwwerken. Het dossieronderzoek kon in
Uit de bewerking van de steekproef mag
Wormerland goed plaatsvinden dankzij de
de conclusie worden getrokken dat het
deugdelijk samengestelde archiefstukken
welstandstoezicht de laatste jaren aan
van de gemeente. Daarbij is gelet op de
belang heeft gewonnen: er is in sommige
planologische procedures en de positie
gemeenten een serieuze inspanning
die het welstandsadvies in de procedure
geleverd om procedures te verbeteren, om
inneemt, zowel voorafgaand aan de
de beoordelingscriteria die in beleidsnota's
advisering als achteraf. Er zijn ten aanzien
zijn vastgelegd serieus te nemen en om de
van het gebruik van het welstandsadvies
communicatie daarover intern en extern te
geen procedurele tekortkomingen aan het
intensiveren.
licht gekomen. Opval end is bovendien
dat al e planologische procedures correct
zijn gevoerd, dat wil zeggen in de juiste
volgorde en voorzien van de juiste informatie
aan zowel de welstandscommissie als
de opdrachtgever. De goede afstemming
tussen de planologische procedures en
het welstandsadvies betekent dat de
vraag die de welstandscommissie krijgt
voorgelegd duidelijk is; de vraag aan de
commissie is helder gesteld. Hoewel dat
aan de hand van de vergaderverslagen
soms niet eenduidig was vast te stel en, lijkt
de welstandscommissie deze informatie in
de regel in het juiste perspectief te kunnen
plaatsen. Kortom `de vraag is helder en
daarmee het antwoord ook'.
6.4 Enkele bevindingen
De kwaliteit van de welstandsadvisering hangt
vooral af van de kwaliteit van de ambtelijke
ondersteuning van de welstandscommissie
en van de manier waarop en de mate
waarin het welstandsadvies is ingebed
in de gemeentelijke procedures rond
bouwvergunningen en handhaving en van
de positie die de gemeentelijke plantoelichter
zich weet te verwerven in relatie tot zijn
ambtelijke en politieke omgeving en in relatie
tot de direct betrokken opdrachtgevers en
ontwerpers.
Bij dit al es komt tot uitdrukking hoe serieus
het welstandsadvies door de betrokken
gemeente wordt genomen en welk gewicht
25
7. Waardering van de
adviezen door de direct
betrokkenen
In dit hoofdstuk onderzoeken we de
gemeenten al e opdrachtgevers kunnen
waardering voor de interventie van de
spreken, slechts in enkele geval en waren ze
welstandscommissie door de verschil ende
niet meer te bereiken. Ongeveer een kwart
direct betrokkenen: de opdrachtgever,
van de betrokken opdrachtgevers wilde of
de ontwerper en de verantwoordelijke
kon geen oordeel geven bijvoorbeeld omdat
portefeuil ehouder.
ze het hele planproces aan hun ontwerper
hadden overgelaten.
De stel ingen om dit punt te onderzoeken en
Enkele opdrachtgevers waren de
bespreekbaar c.q. meetbaar te maken zijn:
welstandscommissie ronduit dankbaar voor
de waardering zal positiever zijn als de
het advies, ze vonden dat hun bouwplan
opdrachtgever kan begrijpen waarom de
er echt beter van was geworden, anderen
welstandscommissie ingrijpt in zijn plan;
hadden weliswaar begrip voor het advies,
de waardering zal positiever zijn
maar vonden niet dat hun plan er beter door
als ontwerpers het oordeel van de
was geworden of ze hebben daar geen
welstandscommissie kan respecteren;
mening over gegeven. Meer dan de helft van
de waardering zal positiever zijn als de
de opdrachtgevers had geen begrip voor het
wethouder achter de adviezen van de
welstandsadvies en ze vonden dan ook niet
welstandscommissie kan staan.
dat hun plan er beter door is geworden.
7.1 Opdrachtgever
Er is vaak kritiek op de veronderstelde
`macht' van de welstandscommissie.
De waardering zal positiever zijn als de
Sommige opdrachtgevers voelen zich echt
opdrachtgever kan begrijpen waarom de
slachtoffer. Opdrachtgevers geven aan
welstandscommissie ingrijpt in zijn plan.
dat de macht van de welstandscommissie
voortkomt uit de betekenis die de gemeente
Een negatieve beoordeling door een
toekent aan een positief welstandsadvies
welstandscommissie is nooit leuk. Veel
en aan het feit dat aanvragers van een
enthousiaste reacties hoefden we dus niet
bouwvergunning onder tijdsdruk staan.
te verwachten. Maar het maakt veel uit of de
Het advies overnemen werkt snel er dan
welstandscommissie de boodschap zodanig
bezwaar maken. Kritiek is er ook op de
kan overbrengen, dat de opdrachtgever in
inhoud van de adviezen. Men begrijpt vaak
ieder geval begrijpt waarom het oordeel
écht niet waarom het plan door de interventie
negatief is. En soms kan ook overtuigend
van de welstandscommissie beter zou zijn,
duidelijk gemaakt worden dat het bouwplan
men begrijpt de argumentatie niet. In bijna al e
met een ingreep beter gemaakt kan worden,
kritiek van opdrachtgevers komt de kennis van
meer ruimte oplevert, of soms zelfs ook
de locatie aan de orde. Veel opdrachtgevers
goedkoper kan.
menen dat soortgelijke plannen in de
omgeving wel werden goed-gekeurd; anderen
Zoals verwacht, waren er niet veel enthousiaste vragen zich af of de welstandscommissie wel
reacties. De onderzoekers hebben in sommige
weet dat het bouwwerk nauwelijks zichtbaar is
van de vier bij het onderzoek betrokken
vanaf de weg.
26
7.2 Ontwerper
moet nagaan of het advies ordelijk tot stand
is gekomen en ze zal altijd moeten kunnen
De waardering zal positiever zijn
motiveren waarom het advies wel of niet
als ontwerpers het oordeel van de
wordt overgenomen. In de ideale situatie
welstandscommissie kan respecteren.
zijn burgemeester en wethouders loyaal aan
de welstandsadviezen zonder zich `achter
De term `ontwerper' wordt hier gebruikt
de rug van de commissie' te verschuilen.
als verzamelnaam voor al e ontwerpers
De portefeuil ehouder zal steeds zijn of haar
van bouwplannen, van geregistreerde
eigen argumenten moeten formuleren, al is
architecten tot bouwkundig tekenaars
het al een maar omdat hij of zij soms ook de
en echte leken. Regelmatig lezen
ontevreden opdrachtgevers en ontwerpers
we in de krant of in de vakpers dat
op het spreekuur krijgt.
ontwerpers de welstandsbeoordeling
In het gesprek met de wethouders werden
iedere keer weer als een `examen'
enkele plannen nader toegelicht en konden
ervaren en de welstandscommissie als
enkele algemene thema's naar voren
architectuurpolitie betitelen. Maar er is
komen. Een van de wethouders verbaast
ook de opvatting van veel ontwerpers
zich steeds weer over een bepaald pand,
dat de welstandscommissie een nuttige
dat een toonbeeld zou zijn van een slecht
functie vervult in het ontwerpproces,
resultaat, waarmee de commissie haar
als col egiale gesprekspartner over een
geloofwaardigheid ondergraaft. Eén
ontwerpopgave, als kenner van de locatie,
wethouder had ook de indruk gekregen
van plaatselijke bouwstijlen en van het
dat de commissie toch nog steeds zijn
ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de gemeente.
eigen gang gaat en dat de principes van
Het spreekt voor zich dat het effect van
het gemeentelijke welstandsbeleid worden
welstand groter zal zijn als de commissie
genegeerd.
door ontwerpers wordt gerespecteerd
vanwege haar inhoudelijke inbreng en een
In het nu volgende geven we bij wijze van
professionele benadering van de ontwerpers.
voorbeeld een gedetail eerd verslag van
de bevindingen van de wethouder van de
Het onderzoek laat zien dat ontwerpers
gemeente Graft-De Rijp, zoals die naar
meer begrip hebben voor welstandstoezicht
voren kwamen tijdens het interview. Deze
dan opdrachtgevers. De onderzoekers
wethouder is pas onlangs benoemd en
konden bij drie kwart van al e dossiers
hij is dus niet bestuurlijk verantwoordelijk
de ontwerpers ondervragen over hun
voor de onderzochte dossiers, maar hij
ervaring met het welstandsadvies. Meer
heeft hij zich bereid getoond zijn mening
dan de helft had daarover een uitgesproken
achteraf te geven. Hij hecht eraan te
positief oordeel. De overige ontwerpers
vermelden dat deze `mening achteraf'
hadden kritiek op de nogal gedetail eerde
anders zou kunnen zijn als hij bestuurlijk
beschouwingen en op de consequenties van verantwoordelijk was geweest; er kunnen
de gewenste aanpassingen, het plan zou er
immers bestuurlijke argumenten zijn geweest
niet beter van geworden zijn.
om het welstandsadvies wel of niet op te
volgen, die nu niet aan de orde komen.
7.3 Wethouder
Tevens maakt hij van de gelegenheid gebruik
om aan te geven dat hij grote waarde hecht
De waardering zal positiever zijn als de
aan welstandsadviezen, die tot stand komen
wethouder achter de adviezen van de
op grond van het oordeel van deskundige
welstandscommissie kan staan.
vakmensen, op basis van de welstandsnota,
en in een open bestuurscultuur. In het
De welstandscommissie adviseert het
algemeen is zijn bevinding dat in de meeste
col ege van burgemeester en wethouders. Dit
geval en van de streekproef sprake is van
col ege heeft een eigen beoordelingsplicht, zij
een verdedigbaar eindresultaat. Hij heeft
27
de dossiers vooral ook doorgelezen met
In de gemeente Graft-De Rijp wordt veel
aandacht voor de geboden `service aan
waarde gehecht aan de onafhankelijkheid en
burgers', de beoogde kwaliteit van de
deskundigheid van de welstandscommissie.
gebouwde omgeving en de procedure.
En daarnaast is vooral actualisatie
van het planologische beleid in de
Over meer dan de helft van de
bestemmingsplannen dringend nodig. Dat
planbeoordelingen is de wethouder
ook het welstandsbeleid bijstel ing verdient
zonder meer tevreden en geen enkele
is een kwestie, die ambtelijk en bestuurlijk
planbeoordeling leidt tot een uitgesproken
wordt onderkend, maar waarvoor het
negatief oordeel. Twee plannen scheppen
politieke draagvlak op dit moment ontbreekt.
ook na uitleg te weinig duidelijkheid voor
de wethouder om er zich een mening
7.4 Enkele bevindingen
over te vormen. Er bleven in Graft-De
Rijp uiteindelijk van de 14 dossiers twee
De waardering voor welstandstoezicht is,
bouwplannen over, waarbij wel begrip
zoals was te verwachten, vooral bij burgers
bestaat voor het welstandsadvies, maar
gering. Daarbij speelt een rol dat via de
waarbij het eindresultaat achteraf toch
steekproef al een schriftelijke negatieve
twijfel oproept. In beide geval en betreft
adviezen op tafel kwamen. De klacht die het
het een compromis, waarbij in één geval
vaakst wordt gehoord is dat de argumentatie
bestuurlijk noodgedwongen het advies
niet wordt gedeeld, en men vond soms de
is gepasseerd en in het andere geval de
argumentatie onduidelijk, soms was er ook
welstandscommissie uiteindelijk `water bij de
gewoon sprake van verschil end belang. Bij
wijn' heeft gedaan. De twijfel betreft dan met
ontwerpers is het beeld genuanceerder: in
name de proportionaliteit van de interventie;
meer dan de helft van de projecten kon de
de invloed op de openbare ruimte. In een
ontwerper uiteindelijk wel toegeven dat het
enkel geval is het advies moeilijk uit te leggen
advies zin heeft gehad.
omdat het plan nauwelijks te zien is en in
De verantwoordelijke wethouders
een ander geval is de achterkant prachtig
onderschrijven het belang van
geworden maar verrommelt de voorzijde.
welstandstoezicht, maar als de dossiers
op tafel komen zijn er altijd wel een paar
De veel voorkomende problematiek van
projecten die ofwel toch maar beter niet
verouderde bestemmingsplannen leidt er toe
gebouwd hadden kunnen worden, of die de
dat het welstandsadvies aan belang wint.
toets van de politieke en maatschappelijke
Samen met de sterk toegenomen aandacht
proportionaliteit niet kunnen doorstaan.
voor handhaving (na een aanschrijving door
de VROM inspectiedienst) leidt dit tot een
toegenomen werkdruk voor ambtenaren.
Ook voor kleine bouwactiviteiten is vaak
een vrijstel ingsprocedure nodig en
verhoudingsgewijs gaat er veel aandacht
naar `kleine zaken', dat valt ook uit de
bouwplannen in de steekproef van dit
onderzoek af te lezen. Aandacht voor
handhaving blijkt steeds meer nodig omdat
steeds vaker il egaal zonder de benodigde
vergunningen wordt gebouwd. In het
verleden bleef dat vaak zonder gevolgen,
met een aangescherpt handhavingsbeleid
probeert de gemeente deze cultuur om te
buigen.
28
Conclusies
29
30
8. Bevindingen per
gemeente
Het onderzoek had betrekking op schriftelijk
van veel particulier initiatief waarbij vaak
uitgebrachte adviezen in nogal verschil ende
geen ontwerper in de arm wordt genomen.
gemeenten: in Zaanstad is de druk van
Deze cultuur heeft er toe geleid dat de
bouwinitiatieven van particulieren groter
gemeente meer vraagt dan uitsluitend een
dan in Graft-de Rijp, hoewel ook daar
juridisch welstandsadvies. De gemeente stelt
steeds meer burgers de weg weten te
vooral een `ontwerpbegeleiding' door de
vinden naar juridische details, waarmee
commissie op prijs, met ontwerpsuggesties
beschikkingen van de overheid kunnen
die de planontwikkeling de juiste richting
worden aangevochten. De strijd tussen
op stuurt. De houding en werkwijze van
de particuliere belangen bij een bouwplan
de commissie heeft zich in die cultuur ook
op een kavel en het algemene belang van
ontwikkeld tot ontwerpadviescommissie, die
een kwalitatief hoogwaardige gebouwde
vooral ook een bijdrage wil leveren aan de
omgeving wordt steeds vaker uitgevochten
kwaliteit van bouwplannen op zichzelf . (Zie
binnen de marges die een gemeentebestuur
voorbeeld 5)
toelaat.
Van groot belang voor een optimale
welstandsadvisering is een goede
Zaanstad
organisatie binnen de ambtelijke dienst en
intensieve communicatie met de planindiener
Lang niet altijd wordt in de onderzochte
en de commissie. Zonder kritiek op de
adviezen verwezen naar de welstandsnota
inhoud van de adviezen te verhul en, zijn
of wordt de argumentatie aan de
sinds 2003 enkele noodzakelijke veranderingen
welstandsnota ontleend. Bij slechts één
in de procedure en werkwijze, zowel
plan wordt de argumentatie ook op basis
aan de kant van de gemeente Zaanstad
van de nota opgebouwd en worden de
als aan de kant van de commissie,
criteria geïnterpreteerd in het licht van
doorgevoerd, waardoor de kwaliteit van de
dat concrete bouwplan. De helft van de
welstandsadviezen waarschijnlijk aanzienlijk
beoordelingen krijgt het voordeel van de
is verbeterd.
twijfel, dat wil zeggen dat achteraf een
In Zaanstad bleek het voor te komen dat
plausibele argumentatie op basis van het
het advies was overgenomen en ook in
welstandsbeleid opgebouwd zou kunnen
de bouwvergunning was verwerkt, maar
worden. De overige helft scoort negatief op
dat vervolgens het eerst ingediende plan
dit punt. Dit is een schokkende constatering.
werd gerealiseerd. Dit onderstreept het
Als verzachtende omstandigheid geldt
belang van handhaving op de uitvoering van
dat het voor de welstandscommissie een
bouwplannen als voorwaarde voor welstand
cultuuromslag is geweest om te adviseren
om effectief te kunnen zijn.
op basis van gemeentelijk beleid, en dat er
enige tijd voor nodig was om dit principe
Schermer
in de praktijk van het welstandsadvieswerk
te implementeren. Waarschijnlijk kwam het
In de gemeente Schermer was de
onderzoek voor de gemeente Zaanstad dan
welstandsnota al vastgesteld in februari
ook te vroeg.
2002. We mochten dus veronderstel en dat
Als verklaring voor de negatieve bevindingen
de welstandsadviezen uit de onderzoeks-
kan wel icht ook de heersende bouwcultuur
periode 2003-2004 gebaseerd zouden zijn
in Zaanstad worden genoemd. Er is sprake
op de gemeentelijke welstandsnota. Toch
31
werd slechts in vijf van de 20 onderzochte
Graft-De Rijp
welstandsbeoordelingen in de notulen of
in het schriftelijk advies verwezen naar de
Bijna al e adviezen die in dit onderzoek
welstandsnota. Bij slechts drie van deze
werden geanalyseerd konden achteraf
vijf adviezen werd de argumentatie ook op
worden gerechtvaardigd met het argument
basis van de nota opgebouwd en werden
van een evidente zichtbaarheid van het
de criteria geïnterpreteerd in het licht van dat
bouwplan vanaf de openbare weg, eventueel
concrete bouwplan.
in combinatie met de sociaal-culturele
betekenis van de locatie. Het bouwplan
Het onderzoek wijst uit dat de helft van
zou evident afbreuk hebben gedaan aan
de schriftelijke adviezen onvoldoende
de kwaliteit en de karakteristiek van de
systematisch en consistent zijn opgebouwd.
openbare ruimte. Geen van de geselecteerde
Als beoordelingscriterium worden vaak
bouwplannen waren uit oogpunt van
moeilijk meetbare zaken aan de orde
proportionaliteit moeilijk te rechtvaardigen.
gesteld, die geen grondslag vinden in het
gemeentelijke welstandsbeleid.
In de gemeente Graft-De Rijp werd de
Uit bijna de helft van de onderzochte
welstandsnota vastgesteld in oktober 2003
dossiers bleek dat de communicatie tussen
en het concept van de nota was al in het
de gemeente en betrokken opdrachtgevers
najaar van 2002 gereed. We mochten dus
en architecten moeizaam verliep. Niettemin
veronderstel en dat de welstandsadviezen
is in de casus Schermer gebleken dat
uit de onderzoeksperiode 2003-2004
in vrijwel al e onderzochte dossiers de
gebaseerd zouden zijn op de gemeentelijke
welstandsadviezen waren overgenomen en
welstandsnota. Toch werd in slechts één van
gehandhaafd. (Zie voorbeeld 6 en 7)
de onderzochte welstandsbeoordelingen
in de notulen of in het schriftelijk advies
De meeste ontwerpers van de onderzochte
verwezen naar de welstandsnota en ook de
plannen hadden wel begrip voor het
argumentatie werd niet op basis van de nota
welstandsadvies, wat een opmerkelijke score
opgebouwd. Helaas moest ook in Graft-De
genoemd mag worden. Bijna al e ontwerpers
Rijp geconcludeerd worden dat de kwaliteit
gaven aan dat hun plan door de bespreking
van de adviezen in de steekproef voor wat
met de welstandscommissie beter is geworden!
betreft de inhoudelijk maatstaf `adviseren op
Over de meeste planbeoordelingen zijn de
basis van beleid' gering is.
wethouder en de ambtenaren zonder meer
In het onderzoek moesten we ook
tevreden. Slechts in enkele geval en werd
constateren dat het onderscheid tussen
getwijfeld aan de zin van het welstandsadvies.
het formele advies en de suggesties vaak
Uit de interviews kwam naar voren dat de
onduidelijk is, en dat bijna de helft van de
gemeente waarde hecht aan een consistent
adviezen onvoldoende consistent en in
en professioneel oordeel over de kwaliteit
begrijpelijke taal gesteld is. (zie voorbeeld 8)
van bouwvergunningsaanvragen, waarbij
het gemeentelijke welstandsbeleid expliciet
Geconstateerd kon worden dat de
uitgangspunt dient te zijn.
communicatie rondom het welstandsadvies
Nu het welstandstoezicht gebaseerd is op
als verantwoordelijkheid van de gemeente,
welstandsbeleid en de kwaliteitsmaatstaven
redelijk verloopt; de welstandscommissie
zijn gedefinieerd, kan het welstandsbeleid
wordt goed geïnformeerd maar de
meer dan tot nu toe het geval is geweest
communicatie naar de opdrachtgever verloopt
een sturingsinstrument worden voor
minder duidelijk. Ook daarin zijn enige
de gemeenteraad in het ruimtelijk
procedurele tekortkomingen geconstateerd.
kwaliteitsbeleid van de gemeente
Schermer. Een kritische en professionele
In de casus Graft-De Rijp bleek dat vrijwel
welstandscommissie, die adviseert op basis
al e welstandsadviezen waren overgenomen
van beleidsprincipes kan daar aan bijdragen.
en gehandhaafd. Het onderzoek leidde
32
dan ook tot de observatie dat de ambtelijke
commissie te rechtvaardigen: de ingreep zou
en bestuurlijke context waarin het
inderdaad afbreuk hebben gedaan aan de
welstandsadvies in de gemeente Graft-
openbare ruimte.
De Rijp functioneert de juiste is en een
In slechts enkele geval en was de pro-
dusdanig kwaliteitsniveau heeft dat de met
portionaliteit van het advies twijfelachtig, en
het welstandstoezicht beoogde resultaten
in twee adviezen was de proportionaliteit
kunnen worden bereikt. De procedure en
moeilijk te rechtvaardigen. Bijna al e negatieve
het gebruik van het advies lijkt in Graft-
beoordelingen werden beargumenteerd aan
De Rijp te voldoen aan de voorwaarden
de hand van de welstandsnota. De adviezen
waaronder de welstandscommissie optimaal
voldeden daarmee aan een belangrijke
kan functioneren. Niettemin lijken de
kwaliteitseis. Ook was een ontwikkeling
procedures voor de communicatie over de
in de verslaglegging ten aanzien van deze
welstandsadviezen voor verbetering vatbaar.
algemene kwaliteitsmaatstaven merkbaar.
Veel meer dan in de overige steekproeven
Van de kant van de opdrachtgevers werd
werd in de vergaderverslagen en schriftelijke
opmerkelijk weinig begrip getoond voor
adviezen verwezen naar het welstandsbeleid.
de welstandsadviezen. Ontwerpers van
Omdat Wormerland als een van de laatste
de onderzochte plannen hadden veel
gemeenten in Noord-Hol and een nota heeft
meer begrip voor het welstandsadvies.
opgesteld is het mogelijk dat deze nota
Toch konden de wethouder en de
heeft `meegelift' op al e reeds opgebouwde
betrokken ambtenaar de meeste adviezen
expertise in andere gemeenten. De
onderschrijven, geen enkel advies leidde
welstandsnota is relatief vol edig en
tot een uitgesproken negatief oordeel. Er
uitgebreid, en het gebiedsgerichte beleid in
zijn twee geval en, waarbij het eindresultaat
combinatie met objectgerichte criteria bood
achteraf enige twijfel oproept over de
in ruime mate handvaten om ontwerpen die
proportionaliteit van de interventie: de
écht afbreuk doen aan de kwaliteit en het
invloed op de openbare ruimte.
karakter van bestaande buurten en wijken
tegen te houden en het advies te motiveren
Wormerland
aan de hand van concrete criteria. In
vergelijking met de overige steekproeven is
In de gemeente Wormerland kon
dit een goede score en is een verschuiving
geconstateerd worden dat de noodzakelijke
in de adviezen naar beoordelingsprincipes
cultuuromslag in de adviesprocedure beter
die er écht toe doen waarneembaar.
is geïmplementeerd dan in de hiervoor
beschreven gemeenten, zowel in de
Ontwerpsuggesties waren meestal helder
werkwijze van de welstandscommissie als
losgekoppeld van het formele advies. Bij
in de gemeentelijke procedures rondom
sommige onderzochte adviezen was geen
welstandstoezicht. Verheugend is vooral
systematiek van planbeoordeling te herleiden
ook de bevinding dat het werken volgens de
uit de notulen of het schriftelijke advies maar
beoordelingsprincipes van het gemeentelijke
meestal was sprake van een systematische
welstandsbeleid, haast vanzelf leidt tot
beoordeling in lijn met de hiërarchische
een permanente evaluatie en aanpassing
opbouw van de gebiedsgerichte criteria.
van het welstandsbeleid en tot het
inbedden van het welstandstoezicht in het
Een ander belangrijk resultaat uit de steek-
ruimtelijke kwaliteitsbeleid van de gemeente
proef is dat zowel de welstandscommissie
Wormerland.
als de opdrachtgever in nagenoeg al e
geval en goed geïnformeerd waren. Daarbij
Bij de meerderheid van de welstands-
is gelet op de planologische procedures
adviezen bleek de invloed op de openbare
en de positie die het welstandsadvies in de
ruimte of de sociaal-culturele betekenis
procedure inneemt, zowel voorafgaand aan
van het bouwplan de interventie van de
de advisering als achteraf.
33
Er kwamen ten aanzien van het gebruik
De totale gemeentelijke beoordelings-
van het welstandsadvies geen procedurele
procedure rond bouwvergunningsaanvragen
tekortkomingen aan het licht. Opval end was
van informatie, communicatie en handhaving
bovendien dat al e planologische procedures
van het advies werd in Wormerland
correct zijn gevoerd, dat wil zeggen in de
zorgvuldig doorlopen.
juiste volgorde en voorzien van de juiste
informatie aan zowel de welstandscommissie
De steekproef liet ook een aantal voorbeelden
als de opdrachtgever. De goede afstemming
zien van zorgvuldige afstemming en
tussen de planologische procedures
wisselwerking tussen het welstandsbeleid
en het welstandsadvies betekende in
en verwante beleidssectoren, vooral de
deze concrete geval en dat de vraag die
stedenbouwkundige en planologische
de welstandscommissie helder werd
disciplines. In het geval van een aantal
gesteld. Hoewel dat aan de hand van de
dakopbouwen betekende de ruimte in
vergaderverslagen vaak niet eenduidig is
bestemmingsplannen in feite een beperking
vast te stel en, leek de welstandscommissie
in de reikwijdte van het welstandsadvies.
deze informatie in de regel in het juiste
Omdat de gemeente deze drastische
perspectief te plaatsen. Kortom: de vraag
uitbreidingen in de toekomst wil
was helder en daarmee het antwoord ook.
voorkomen is daarvoor een actualisatie van
bestemmingsplannen in gang gezet. Hieruit
De gemeente Wormerland hecht grote
blijkt dat in de gemeente Wormerland het
waarde aan welstandsadviezen, zoals blijkt
welstandsbeleid deel uitmaakt van een
uit het gegeven dat slechts één advies uit de
beleidscyclus: welstandsadviezen worden
steekproef niet werd opgevolgd. Intensieve
ingezet in de aanpassing, actualisatie en
communicatie over adviezen, positieve en
evaluatie van het planologische beleid. (zie
negatieve, bezichtiging van enkele concrete
voorbeelden 9 en 10)
geval en in een excursie en de wens van de
gemeente om burgers gelijk te behandelen
De conclusie is dan ook dat de ambtelijke
leidden tot een nog betere afstemming in het
en bestuurlijke context, waarbinnen
beleid.
het welstandsadvies in de gemeente
Bijna al e projecten uit de steekproef,
Wormerland functioneert, in ruime
werden in overeenstemming met de
mate voldoet aan de voorwaarden om
vergunningtekening gebouwd. Eén plan
het welstandstoezicht een effectief
is nooit vergund en niet gebouwd, bij één
sturingselement voor ruimtelijk kwaliteit te
plan was ten tijde van de rapportagefase
laten zijn. De professionalisering van het
nog niet vast te stel en of dit conform de
commissiewerk en de implementatie van
tekening was gerealiseerd en een aanvraag
nieuwe beoordelingsprincipes leidt zo ook
werd na het negatieve advies gewijzigd in
daadwerkelijk tot afstemming met andere
een aanvraag voor een vergunningvrij plan
disciplines tot een relevante bijdrage aan het
waarvoor geen vergunning hoeft te worden
ruimtelijke kwaliteitsbeleid.
verleend.
In tegenstel ing tot de overige steekproeven
kwam er in de casus Wormerland geen
enkele adviesaanvraag voor waarin een
bouwplan is gerealiseerd in afwijking van de
vergunning die werd verleend. Bouwen in
afwijking van de vergunning ondermijnt het
effect van welstandstoezicht in Wormerland
dus niet. Dit kan beschouwd worden als het
resultaat van zorgvuldige implementatie van
de welstandsadviezen door de gemeente.
34
9. Interpretatie van de
onderzoekresultaten
Dit onderzoek naar de kwaliteit van
Naar de aard van het onderzochte materiaal
welstandsadviezen vond plaats in de
geven de onderzoekresultaten slechts
periode tussen 2002 en 2005. Dat is de
een beperkt beeld van wat `de kwaliteit
periode dat rond de welstandsadviezen
van welstandsadviezen' genoemd kan
over bouwvergunningsaanvragen veel
worden. Immers het gaat al een om de
veranderde als gevolg van de nadere
schriftelijk uitgebrachte adviezen, terwijl
eisen die werden gesteld in de gewijzigde
veel bouwplannen zonder schriftelijk advies
Woningwet van 2004. Daarin werd
maar in direct bilateraal overleg tussen
`adviseren op basis van beleid' verplicht
de opdrachtgever, de ontwerper en de
gesteld en in veel commissies leidde
welstandscommissie kunnen worden
dat tot een zekere professionalisering
verbeterd en goedgekeurd. Zo'n procedure,
en objectivering van het advieswerk, tot
waarin overleg centraal staat en ook
scherpere procedures voor de behandeling
col egiale suggesties voor verbetering al e
van bouwvergunningsaanvragen in
ruimte kunnen krijgen, komt vermoedelijk
de welstandscommissie, en tot een
de efficiency van en het draagvlak voor
betere inbedding van welstandsbeleid
het werk van de welstandscommissie ten
in de gemeentelijke organisatie en in het
goede. Het negatieve schriftelijke advies
ruimtelijke kwaliteitsbeleid van gemeenten.
vertegenwoordigt dus eigenlijk maar een
De welstandscommissies van de stichting
deel van de welstandadvisering, maar het
WZNH in Noord-Hol and voerden een
is wel juist het deel waarin de procedurele
nieuwe discipline in voor de agenda van de
zuiverheid en de inhoudelijke en juridische
welstandscommissie, voor de verslaglegging
houdbaarheid aan hoge juridische en
van de bespreking van bouwplannen, voor
procedurele eisen moet voldoen.
de opbouw en redactie van schriftelijke
adviezen en voor het periodieke overleg met
Als belangrijkste resultaat van dit onderzoek
verantwoordelijke wethouders.
kan de ontwikkelde definitie van `de
kwaliteit van welstandsadviezen' worden
De onderzoekresultaten geven een
genoemd. Immers, gaandeweg moest
wisselend beeld, waarbij de verheugende
worden vastgesteld welke kwalitatieve
conclusie mag worden getrokken dat
eisen redelijkerwijs gesteld kunnen worden
de negatieve beoordelingen van de
aan welstandsadviezen: waaraan moeten
kwaliteit van welstandsadviezen vooral
ze tenminste voldoen om procedureel,
voorkomen in het `oudere materiaal', in de
inhoudelijk en juridisch effectief en houdbaar
steekproef van 2002 en 2003. De latere
te zijn, en welke eigenschappen van
steekproef geeft aan dat er gemiddeld
welstandsadviezen dragen bij, of doen
beter beargumenteerde adviezen worden
juist afbreuk aan het maatschappelijke en
opgesteld, beter beargumenteerd op basis
politiek draagvlak? Op dit punt heeft het
van beleidsprincipes, beter afgestemd op de
onderzoek veel duidelijkheid opgeleverd, die
uiteindelijke legitimatie van welstandsbeleid
voor de leden van de welstandscommissies
in het effect op de openbare ruimte, met een
in Noord-Hol and richtlijn is voor de
grotere redactionele en inhoudelijke precisie,
toekomst. Voor de aspecten van
en met een betere score in de sfeer van
maatschappelijk belang en proportionaliteit,
effectuering en handhaving.
argumentatie en redactionele precisie ligt
de verantwoordelijkheid bij de commissies;
35
voor de procedures rond communicatie
en handhaving ligt de verantwoordelijkheid
bij de plantoelichters en de ambtelijke
organisatie van de gemeente. Maar het
één kan niet zonder het ander en het is
dus raadzaam zo nu en dan mee te kijken
op de speelhelft van de andere partij
om te bezien of het spel nog voldoende
ambitieus en professioneel gespeeld wordt.
Het onderzoek geeft daarvoor de nodige
aanknopingspunten.
36
10. Conclusies en
aanbevelingen
Context van het onderzoek.
maatstaven voor een welstandadvies.
De agenda van een planbespreking wordt
De welstandscommissies van de stichting
nog steeds niet overal bepaald door
Welstandszorg Noord-Hol and, stel en in 46
beleidsprincipes die ontleend kunnen
gemeenten welstandsadviezen op over ca.
worden aan een door de gemeenteraad
9.000 bouwvergunningsaanvragen per jaar.
vastgesteld welstandsbeleid. Er wordt
In de onderzoek werd een steekproef van 69
nog steeds niet altijd een gedisciplineerd
schriftelijk uitgebrachte negatieve adviezen in onderscheid gemaakt tussen het formele
vier gemeenten over de periode 2002-2005
juridisch geregelde welstandsadvies aan
beoordeeld op kwalitatieve criteria: zijn ze
het gemeentebestuur, het ontwerpoverleg
relevant uit oogpunt van de doelstel ingen
met betrokkenen en de eventuele andere
van welstandstoezicht, zijn ze juridisch
aanvul ende adviezen en overwegingen
houdbaar en redactioneel voldoende van
die voor het gemeentebestuur van belang
kwaliteit, zijn de procedures eromheen
kunnen zijn. Schriftelijke adviezen zijn
zorgvuldig doorlopen, is er op voldoende
lang niet altijd scherp verwoord, goed
niveau over gecommuniceerd en tenslotte:
beargumenteerd, helder opgebouwd en
worden ze begrepen en gewaardeerd door
zelfs de juridische houdbaarheid kan soms
de direct betrokkenen?
betwijfeld worden.
Het onderzoek vond plaats nadat in de
In deze rapportage over adviezen uit de
betrokken gemeenten op grond van de in
periode 2002-2005 blijkt bijvoorbeeld
2004 herziene woningwet adviezen voortaan
dat in één gemeente slechts de helft
opgesteld zouden moeten opstel en op
van de steekproef van uitgebrachte
basis van gemeentelijk welstandsbeleid
welstandsadviezen was overgenomen
. De belangrijkste conclusie uit dit
en gehandhaafd. Een kwart was niet
onderzoek is, dat de `cultuuromslag' die
overgenomen en een kwart was niet
verwacht mocht worden in de praktijk
gerealiseerd in overeenstemming met de
van de welstandscommissies niet vanzelf
tekeningen die bij de bouwvergunning waren
tot stand is gekomen naar aanleiding
gevoegd. Een schokkende observatie, die
van de wetswijziging en de gemeentelijke
onvermijdelijk tot de conclusie leidt dat de
welstandsnota's. De aanpassing van de
ambtelijke en bestuurlijke context waarin het
werkwijze heeft zich in de periode na
welstandsadvies functioneert, uiteindelijk
de vaststel ing van gemeentelijk beleid
bepalend is voor de mate waarin de met
ten aanzien van welstandstoezicht maar
welstandstoezicht beoogde resultaten
langzaam voltrokken, er bleken een
worden bereikt. Gelukkig konden in die
intensieve begeleiding, nauwkeurige
gemeente vanaf 2004 maatregelen worden
instructies en nieuwe protocol en nodig, en
genomen die leidden tot betere procedures
vooral ook een gedisciplineerde manier van
en vermoedelijk ook betere resultaten.
vergaderen en adviseren.
Uit het onderzoek blijkt dat het lang niet altijd
goed gaat. Proportionaliteit en `zichtbaarheid
vanuit het publieke domein' vormen nog lang
niet altijd de belangrijkste richtinggevende
37
Conclusies over de
snelheid, wordt niet genotuleerd.
onderzochte adviezen
Toch kunnen we hieruit niet concluderen
dat dit soort zaken nauwelijks een rol
Om de conclusies uit dit onderzoek in het
speelt bij de welstandsbeoordeling. De
juiste perspectief te kunnen waarderen is
commissieleden worden immers wel
het van belang om te herhalen welk type
geïnformeerd over de omgeving van het
adviezen is beoordeeld. Het onderzoek
bouwwerk en ook het gebiedsgerichte
doet geen uitspraken over de ruim 90%
beleid uit de welstandsnota geeft relevante
van de plannen die in eerste instantie
informatie. De gangbare praktijk is dat
positief zijn beoordeeld. Daar is wel icht
dergelijke afwegingen impliciet worden
ook een zekere preventieve invloed van
gemaakt. Ze zijn daardoor niet altijd even
welstandscommissies in te onderkennen:
systematisch of duidelijk. De kwaliteit
initiatiefnemers, opdrachtgevers en
van welstandsadviezen zou veel beter
architecten weten bij voorbaat dat hun
kunnen zijn als deze kernvraag bij iedere
bouwplan getoetst wordt aan redelijke eisen
planbehandeling expliciet aan de orde
van welstand. Ook zijn geen adviezen in
wordt gesteld.
het onderzoek betrokken die met geringe
aanwijzingen, bijvoorbeeld met het advies
2. Adviseren op basis van beleid
`niet akkoord tenzij' tot verbetering hebben
geleid. Evenmin zijn adviezen betrokken
Vaak wordt in de adviezen nauwelijks
die het advies akkoord op hoofdlijnen
verwezen naar de welstandsnota of wordt
hebben gekregen en waarbij vervolgens het
de argumentatie voor het negatieve advies
plan in positieve zin is verbeterd, zodanig
aan de welstandsnota ontleent. Dit is een
dat bij de bouwaanvraag aan redelijke
schokkende constatering. Als verzachtende
eisen van welstand werd voldaan. (Zie
omstandigheid kan worden vermeld dat
bijlage 1, Overzicht van typen WZNH-
het voor de welstandscommissie een
welstandsadviezen)
cultuuromslag is geweest om te adviseren
Het bouwplan moest ook daadwerkelijk
op basis van gemeentelijk beleid en dat
gebouwd zijn om het uiteindelijke resultaat
er enige tijd over heen gaat voor dit zijn
te kunnen betrekken bij de beoordeling van
beslag krijgt. Als we de recente adviezen
de kwaliteit van de welstandsadvisering. Het
van de onderzochte welstandscommissies
onderzoek had uiteindelijk betrekking op 69
er op na slaan zien we dat in elk advies
adviezen in vier gemeenten
veel strakker naar de welstandsnota wordt
verwezen. Ook de jaarverslagen over 2004
1. De proportionaliteit
en 2005 leggen nadrukkelijk de relatie
tussen welstandsbeleid en adviespraktijk.
De kernvraag voor welstandstoezicht is de
Waarschijnlijk kwam het onderzoek wat
vraag of het bouwplan de openbare ruimte
dit punt betreft dan ook iets te vroeg. Dit
schaadt.
maakt het moeilijk om vanuit dit onderzoek
Als dat niet het geval is ontbeert een
de welstandsnota's zelf te evalueren of
interventie van de welstandscommissie elke
aanbevelingen te doen over wenselijke
legitimiteit.
aanpassingen.
Opmerkelijk genoeg komen we deze vraag
in de notulen en in de adviezen van de
Tot slot moet bij dit onderwerp nog worden
welstandscommissie maar zelden expliciet
opgemerkt dat adviseren op basis van de
tegen. Ook afgeleide overwegingen over
welstandsnota nooit een zaak zal zijn van
bijvoorbeeld het gebouw in zijn context
het `domweg' toepassen van de nota. De
en de `openbaarheid' van het bouwplan
commissie moet altijd, bij elk bouwplan
ontbreken bij veel planbeoordelingen. Of
weer, alert zijn op de vraag of de betreffende
het bouwwerk in het zicht ligt en zo ja,
gebiedsgerichte of objectgerichte criteria
hoeveel mensen het passeren en met welke
wel relevant zijn, of dat wel icht met goede
38
argumenten moet worden uitgeweken
de advisering in goede banen te leiden.
naar een ander beoordelingskader. De
Daarnaast moet meer aandacht worden
welstandscriteria zijn meestal niet absoluut
besteed aan de leesbaarheid van de notulen
en objectief, maar ze moeten worden
en de adviezen. Dit is feite gewoon een
geïnterpreteerd in het licht van het concrete
taalkundige kwestie: zijn de teksten goed
bouwplan en de locatiekarakteristieken.
van opbouw, is de woordkeus duidelijk en
wordt irritant vakjargon vermeden?
3. Onderscheid tussen juridisch
advies en ontwerpsuggesties
5. Implementatie van nieuw beleid
Suggesties spelen een grote rol bij de
Het onderzoek geeft een treffend
welstandsbeoordeling. Het is zelfs zo dat
beeld van omstandigheden waarin het
in veel geval en kan worden geconstateerd
welstandsadvies tot stand moet komen: het
dat het `welstandsadvies' niet meer is dan
belang van een goede organisatie binnen
een suggestie om het anders te doen.
de ambtelijke organisatie en het belang van
Een welstandsadvies dat al een maar uit
de communicatie met de planindiener en de
suggesties bestaat is niet houdbaar en heeft
commissie. Het welstandstoezicht is soms
juridisch gezien geen effect.
doorgegaan zoals het altijd al is gegaan. De
noodzakelijk maatregelen die horen bij de
Suggesties moeten veel duidelijker worden
implementatie van welstandsbeleid, zijn niet
losgekoppeld van de beoordeling. In al e
altijd vol edig tot stand gekomen.
geval en is het zaak om in de verslaglegging
De werkwijze van de plantoelichter
en de schriftelijke adviezen redactioneel een
moet tot uitdrukking brengen dat de
scherpe scheiding aan te brengen tussen het
welstandsbeoordeling zich niet afspeelt
formele welstandsadvies en de suggesties
op een eiland en dat het welstandsadvies
of `overwegingen ten overvloede' Ook hier
geen marginale rol speelt in de
geldt dat het onderzoek misschien te vroeg
vergunningenprocedure. Soms wordt aan
kwam, want in het nieuwe `format' voor de
essentiële voorwaarden voor een effectief
welstandsadviezen van WZNH is het kopje
welstandsbeleid binnen de brede
`opmerkingen ten overvloede' opgenomen
context van een gemeentelijk ruimtelijk
voor de suggesties. Deze komen pas ná de
kwaliteitsbeleid niet voldaan.
conclusie van de commissie en mogen de
daadwerkelijke beoordeling niet beïnvloeden.
6. Implementatie van adviezen en
Gemeentebesturen vragen soms expliciet om
handhaving
vormen van `ontwerpbegeleiding' door de
commissie, met ontwerpsuggesties die de
In sommige gemeenten komt het voor dat
planontwikkeling de juiste richting op stuurt.
het welstandsadvies is overgenomen en ook
in de bouwvergunning is verwerkt, maar
4. Redactionele precisie
dat vervolgens het eerst ingediende plan of
een nog heel ander plan, is gerealiseerd. Er
Welstandscommissies hebben meestal
wordt dan in afwijking van de vergunning
weinig affiniteit met een systematische
gebouwd. Dit onderstreept het belang
manier van beoordelen. Commissieleden zijn
van handhaving op de uitvoering van
niet primair bezig met het overbrengen van
bouwplannen als voorwaarde voor welstand
een politiek en maatschappelijk relevante
om effectief te kunnen zijn.
boodschap, maar ze werken vaak vanuit
een persoonlijke betrokkenheid bij de
Ten slotte
architectonische en stedenbouwkundige
kwaliteit van bouwplannen, die leidt
Uiteindelijk moeten welstandscommissies
tot vragen als: `kan het ook beter?' En
eraan bijdragen dat hun adviezen
voorzitters hebben niet altijd het gezag om
worden gezien als een cruciale schakel
39
in het ruimtelijk kwaliteitsbeleid van
van gemeentelijk welstandsbeleid, als nieuw
gemeentebesturen en niet als een lastig
wettelijk voorschrift van de gewijzigde
te nemen obstakel bij de verlening
Woningwet, heeft daartoe bijgedragen.
van bouwvergunningen. Een negatief
welstandsadvies moet aanleiding zijn om
In veel gemeenteraden zijn de
een bouwplan in overeenstemming te
welstandsbeleidsnota's, na meer of minder
brengen met het vigerende gemeentelijke
discussie, unaniem vastgesteld en daarmee
beleid ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit.
is opnieuw bevestigd dat lokale politici een
Aan deze essentiële voorwaarde om
zekere vorm van controle op de esthetische
het welstandstoezicht optimaal te laten
kwaliteit van het bouwen nodig en wenselijk
functioneren binnen een breed ruimtelijk
vinden. Het is nu de hoogste tijd om in het
kwaliteitsbeleid wordt nog lang niet
werk van welstandscommissies een helder
altijd voldaan. Onze ervaringen met
onderscheid te maken tussen:
twaalf welstandscommissies voor 46
de wettelijk gefundeerde
gemeenten in Noord-Hol and laten zien
welstandsadviezen, als onderdeel van de
dat het al emaal niet vanzelf gaat. Ook
bouwvergunningsprocedure, strak geregeld
elders in Nederland zal de cultuuromslag
in art. 12 van de Woningwet, gebaseerd
in de richting van adviseren op basis van
op gemeentelijk welstandsbeleid en
gemeentelijk beleid veel inspanning van
uitsluitend gelegitimeerd door de publieke
leden van welstandscommissies vergen.
verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de
Het wordt tijd voor permanent gedetail eerd
openbare ruimte;
en onafhankelijk onderzoek naar de
het col egiale ontwerpoverleg, waarin
kwaliteit van welstandsadviezen en naar
kritische reflectie kan plaatsvinden
het functioneren van welstandscommissies
en stimulerende adviezen kunnen
over heel Nederland. Het bestuur van
worden gegeven over de conceptuele
de Federatie Welstand heeft besloten
architectonische, stedenbouwkundige en
een onafhankelijke landelijke visitatie
landschappelijke kwaliteit van bouwplannen;
te organiseren. Dat heeft in de horeca,
en de culturele agenda waarin
in het onderwijs en in de keukens van
welstandscommissies op basis van hun
bejaardenhuizen de afgelopen decennia
veelzijdige en vaak diepgaande inzicht in de
ook goede resultaten opgeleverd.
lokale bouwcultuur bestuurlijke en ambtelijke
Welstandscommissies moeten eindelijk
aandacht kunnen vragen voor belangrijke
volwassen worden, ze moeten minder
onderwerpen en ontwikkelingen.
vrijblijvend en niet op basis van subjectieve
maatstaven en voorkeuren adviseren.
Daarbij kan een professionele toets aan
wettelijke vereisten sanerend werken.
Prioriteiten en eindtermen voor zo'n toets
staan in de Woningwet.
Provinciale organisaties, van waaruit het
welstandstoezicht in heel veel gemeenten
wordt gecoördineerd, en ambtelijke
secretariaten van welstandscommissies in
de meeste grote steden zijn in staat om hun
commissieleden inhoudelijk en procedureel
te begeleiden. Dat leidt tot een steeds
verdere toename van professionaliteit en
vakinhoudelijke integriteit, waardoor het
welstandstoezicht kan rekenen op een
steeds groter draagvlak bij lokale politici,
ontwerpers en het publiek. Het opstel en
40
Voorbeelden
41
42
1. Uitbreiding schoolgebouw
Galeistraat, Zaanstad
Galeistraat (Poelenburg)
Aanbouw schoolgebouw
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Nee
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Nee
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Nee
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Nee
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Nee
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Nee
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Nee
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
n.v.t. (niet overgenomen)
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? n.v.t.
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
n.v.t.
43
Aan de commissie wordt advies gevraagd over de uitbreiding
van een schoolgebouw in de wijk Peldersveld. De uitbreiding
heeft tot doel om twee losstaande schoolgebouwen van één
bouwlaag met elkaar te verbinden, het verbindende gebouw
is gesitueerd op de binnenplaats van het complex.
Beleid
Welstandsnota: gebied 1 H: Hoornse Veld, Peldersveld,
Poelenburg, Zaandam, regulier Welstandsniveau.
De kwaliteit van dit gebied zit hem niet in de bebouwing
maar vooral in de openbare ruimte, brede straten en groen.
In de beschrijving wordt vermeld dat er langs de randen vaak
bijzondere bebouwing staat als een moskee en scholen enz.
Deze complexen bestaan meestal uit een hoofdmassa
met meerdere uitlopers, waarin meestal drager en inbouw
goed te herkennen zijn. De welstandscriteria zijn vooral
toegeschreven naar de woningbouw en de inzet is de
leesbaarheid van de herhalingen te handhaven.
Welstandsbehandeling
9 april 2003: eerste beoordeling, vergaderverslag:
Algemeen advies over aanbouwen van scholen.
De commissie schrijft een beleidsadvies, bedoeld voor
al e schooluitbreidingen en vraagt de gemeente om voor
permanente schooluitbreidingen de welstandseisen hoog te
stel en; een aanbouw moet tenminste een architectonische
eenheid vormen met het bestaande gebouw. Een adviesbesluit
bij dit concrete bouwplan wordt nog niet opgesteld.
situatieschets uitbreiding in donker
23 september 2003: tweede beoordeling, vergaderverslag:
Geconstateerd wordt dat het gaat om een invulling tussen 2
karakteristieke schoolgebouwen. De poging om in materiaal
en verhoudingen aansluiting te zoeken is niet geslaagd. De
commissie stelt voor om de uitbreiding als zelfstandig element
te ontwerpen als overgang tussen de 2 gebouwen. Aanhouden.
Vergunningverlening
De afgekeurde tekening
Na deze beoordeling vindt er geen beoordeling meer
plaats. De planindiener uit in een brief, na deze behandeling,
zijn ongenoegen over de vertraging en de onduidelijkheid
in de procedure: hoe kan het gebeuren dat de welstands-
commissie adviseert tegen het advies van de gemeente
in, om op een bepaalde standaardwijze (systeembouw) de
school uit te breiden, zoals dat overal in Zaanstad gebeurt?
B&W besluit het welstandsadvies om sociale redenen naast
zich neer te leggen en de bouwvergunning wordt
in november verleend.
Uitbreiding schoolgebouwen
Galeistraat
44
2. Bedrijfsgebouw Sluispolderweg
industriegebied Achtersluispolder, Zaanstad
Sluispolderweg (Achtersluispolder)
Nieuw bedrijfsgebouw
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Matig
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Enigszins
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Enigszins
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Nee
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Nee
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Ja (bezoek architect)
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
n.v.t. (via architect)
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
n.v.t.
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Ja
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Ja
45
De gemeente vraagt advies over een nieuw te bouwen
productieruimte met een kantoor op het industrieterrein
Achtersluispolder (Noordzeekanaalzone).
Beleid
Welstandsnota: gebied 9 A, Noordzeekanaalzone
Achtersluispolder, regulier welstandsniveau.
Gesloten straatwanden komen relatief veel voor (bedrijven
met weinig samenhang, al emaal eigen pand met ook nog
opslag). Er is op het moment van adviesaanvraag een
revitaliseringsplan voor dit bedrijventerrein in ontwikkeling.
Welstandscriteria:
Ligging; oriëntatie op de straat, het voorkomen van blinde
straatwanden en representatieve functies aan belangrijkste
straat,
massa: loodsen eenvoudige hoofdvorm,
detail ering: accenten en geledingen ten behoeve van het
onderscheiden van functies zijn wenselijk.
Welstandsbehandeling
Geagendeerd wordt: het bouwen van een productieruimte
met kantoor.
De status van de adviesaanvraag blijkt niet uit agenda
maar uit het dossier blijkt dat er een aanvraag voor
bouwvergunning ligt. Het welstandsgebied wordt in
de notulen vermeld. De welstandsnota is dan nog niet
vastgesteld maar in concept beschikbaar.
16/1/2002: Eerste beoordeling; vergaderverslag:
Het is niet duidelijk hoe het gebouw in elkaar zit. Moeilijk te
beoordelen. Constructie en architectuur moeten kloppen.
Gemetseld volume op stalen doos? Onlogische ingrepen, etc.
In de productiehal moeten raamtypologie en detail ering
anders zijn dan in het hoofdgebouw. De behandeling van het
gemetselde gedeelte moet duidelijk zijn ten opzichte van de
constructie van de productieruimte. Aanhouden/uitnodigen.
Eerste beoordeling, bovenaanzicht
46
Laatste tekening, akkoord mits
De raamindeling Sluispolderweg
30/1/2002: Tweede beoordeling; vergaderverslag:
Bezoek ontwerper. Teveel vervlechting van elementen,
daardoor is er onduidelijkheid. Heldere structuur behouden
door keuzes te maken.
De ontwerper wil plinten behouden. De vraag is het concept
zo helder te houden dat er per gebouwdeel één materialisering
plaats vindt (met andere woorden: plint is gevel). Verschil ende
raamtypes in de verschil en volumes toepassen. Aanhouden.
13/2/2002: Derde Beoordeling; vergaderverslag:
De ramen moeten aangepast worden zoals op tekening
aangegeven. Akkoord mits.
Vergunningverlening
In augustus wordt de bouwvergunning verleend, het voldoet aan
redelijke eisen van welstand volgens behandeling in februari.
Reacties betrokkenen
De ontwerper kan zich herinneren dat er advies is geweest
over het schetsontwerp. De commissie heeft gevraagd om
meer onderscheid tussen het kantoor en de werkplaats te
maken. Dat heeft hij in het ontwerp aangepast, maar de
exacte aanpassingen kan hij zich niet voor de geest halen.
Hij heeft wel al e ramen hetzelfde gemaakt. Daarna is het
plan goedgekeurd. Hij weet nog dat hij zich dit advies
wel kon voorstel en en dat het er beter van is geworden.
Na aanvraag van de bouwvergunning heeft hij nog een
revisietekening gemaakt omdat de opdrachtgever extra
ramen aan de waterkant wilde en omdat er wat opmerkingen
van de brandweer kwamen. Daarna is de begeleiding van de
bouw overgenomen door een projectontwikkelaar. Hij heeft
in de wandelgangen vernomen dat er toen ook nog enige
wijzigingen zijn aangebracht (een balkon aan de waterkant),
wat hij niet vond passen bij het gebouw.
De opdrachtgever is geheel tevreden want het is op
hoofdlijnen geworden wat hij zich had voorgesteld
47
3. Uitbouw zijgevel en achtergevel van een
woning. De twee gebroeders 18, Zaanstad
De twee gebroeders 18 (Plan Kalf)
Uitbouw Zij- en achtergevel
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Enigszins (notulen)
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Enigszins
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Nee
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Nee
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Nee (rondvraag)
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Nee
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Nee
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Enigszins
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? n.v.t.
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
n.v.t.
48
Advies wordt gevraagd over een uitbouw aan de zijgevel en
achtergevel aan een hoekwoning in de wijk `Plan Kalf'. De
bestaande uitbouw aan de zijgevel wordt vervangen door
een langere uitbouw met een kap. De woning grenst aan
een openbare groenstrook, al een bereikbaar voor fietsers
en voetgangers.
Beleid
Het plan ligt in gebied 1K Zaandam plan Kalf; regulier gebied:
bij uitbreidingen letten op de samenhang tussen de overzichtelijk-
heid van de wijk en de ruimtelijke werking van de massa.
Ligging: op de kopse kanten zijn ondiepe erkers mogelijk
Massa: rijenwoningen zijn een herkenbaar deel van het
De `wens'van de indiener
geheel/ de hoeken krijgen geen bijzondere nadruk in de massa.
Detail ering: herhalingen in gevelritmiek handhaven,
onderscheid tussen drager en invul ing.
Materialen: aanbouwen bij voorkeur in hout
Welstandsbehandeling
Het plan komt op 22 mei voor het eerst in de vergader-
verslagen voor, maar lijkt al eerder in de rondvraag
behandeld te zijn geweest (8 mei). Ook tussendoor (5 juni)
lijkt het behandeld maar komt het niet in de WZNH-verslagen
voor. De tekeningen zijn met groene penstrepen bewerkt.
Officieel adviseert de commissie in twee vergaderingen
over het volume en de raamindeling (en op de tekening staat
getekend hoe het bezwaar kan worden opgelost). Op agenda:
Bouwen van een uitbouw aan de zij- en achtergevel
22-05-2002 Eerste beoordeling, vergaderverslag:
De breedte van het volume, de ordening van de ramen
opnieuw bestuderen en de tekeningen op elkaar afstemmen.
Aanhouden.
19-06-2002: Tweede beoordeling, Vergaderverslag:
Aanhouden. De kozijnen van al e gevels opnieuw ordenen.
(Op de tekeningen (bij deze vergadering van 19.6) is een
andere raamindeling aan de zijkant getekend in groen).
27 juni: Brief van plantoelichter aan planindiener:
De opmerkingen van de welstandscommissie zijn in deze
brief verwoord: afmetingen en plaatsing van de buitenkozijnen
zorgvuldiger en meer bij de woning passend ontwerpen,
waarbij tevens de constructieve elementen een belangrijke
`Deze aanpassingen leiden tot opheffing
rol spelen.
van het bezwaar'
11 juli: De plantoelichter tekent voor akkoord.
49
Lichte bouwvergunning verleend op 29 november 2002; na
vrijstel ings-procedure (art.19-lid3) in verband met strijdigheid
met de bestemming tuin.
Reactie betrokkenen
De planindiener werkte destijds bij een bouwbedrijf en heeft
daar zijn eigen idee op tekening laten uitwerken. Het idee om
het raam aan de zijgevel door te laten lopen tot in de punt
had hij bedacht omdat er meer woningen in de buurt zijn
met een dergelijke raamindeling en hij wilde het enigszins
aanpassen aan de buurt. De commissie wilde de pui niet
door laten lopen in de nok maar onder de dakgoot laten
eindigen. Hij heeft toen nieuwe tekeningen laten uitwerken
en die zijn akkoord bevonden. Hij is tevreden met de
Het vergunde ontwerp
raamindeling van de uitbouw en vindt dat zijn plan er beter
door is geworden.
zicht op de zijuitbouw vanaf de straat
zijaanzicht
50
4. Nieuwe loods
Lange Molenweg 12, Oterleek
Lange Molenweg 12 (Oterleek)
Oprichten Loods
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Matig
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Nee
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
n.v.t.
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Ja
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Nee
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Nee
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Nee
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Ja
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Ja
51
Het bouwplan betreft een loods naast een bestaande
loods op het achtererf van een stolpboerderij met enkele
bijgebouwen. (Zie plattegrond).
De te bouwen loods is gericht op het binnenterrein en
wordt in de lengterichting van de weg gebouwd net als
de bestaande loods. De voorgestelde loods bestaat uit
dubbelwandige stalen panelen net als het dak en beide in de
kleur grijs. Vanaf het maaiveld tot 1 meter boven het maaiveld
wordt een 20 cm dikke betonplint voorgesteld waarop de
stalen panelen komen te staan.
Beleid
Het buitengebied Droogmakerij komt vanwege de
bijzondere cultuurhistorische en landschappelijke waarden
in aanmerking voor een bijzonder welstandsregime. Het
beleid is vooral gericht op beheer en begeleiding van
ontwikkelingen.
Welstandsbehandeling
13 februari 2003 (notulen)
De commissie adviseert een gemetselde plint te maken.
Akkoord mits.
52
Reactie betrokkenen
Aanvrager
De loods is nu uitgevoerd met een metselwerk plint in
plaats van de oorspronkelijk aangevraagde betonnen plint.
De aanvrager zou begrip hebben voor het advies van de
commissie wanneer de loods vanaf de weg in het zicht zou
staan. Maar de loods is vanaf de weg met moeite te zien
waardoor hij het advies van de commissie als ambtelijk/
bureaucratisch denken bestempelt. "Als ze praktisch en
realistisch meedenken zien ze direct dat de loods vanaf de
weg niet in het zich staat". De aanvrager is bereid meer uit te
geven aan een loods om tot een welstandelijk acceptabele
situatie te komen maar in dit geval vindt hij het advies
overdreven en vindt hij dat ook het economisch aspect kan
worden meegenomen in een beoordeling "dit kriebelt een
beetje".
De aanvrager doet een suggestie en stelt voor de commissie in
dergelijke geval en de locatie te laten bezoeken en eventueel
eens met de aanvragers een open gesprek aan te gaan;
"dan kom je er altijd uit". Overigens trekt hij de deskundigheid
van de commissie niet in twijfel, maar sommige situaties
kunnen al een beoordeeld worden wanneer men ter plaatse
gaat kijken.
Ontwerper/architect
De ontwerper van het aannemersbedrijf is van mening dat
de welstandscommissie geen onredelijke eisen heeft gesteld
voor de bouw van de loods. Beleidsmatig gezien gaat de
commissie met haar tijd mee en kijkt reëel tegen de dingen aan.
De ontwerper heeft veel ervaringen met verschil ende
welstandscommissie en is tevreden over het verloop van de
welstandsbehandeling. Het advies van de commissie om de
plint in metselwerk uit te voeren in plaats van de toepassing
van een betonnen plint is voor hem logisch; "het ziet er
toch een stuk mooier uit". Hij begrijpt terdege dat voor de
aanvrager de kosten hoger zijn uitgeval en. Veelal stelt hij in
dit soort geval en voor om een betonplint uit te voeren met
metselwerkprint of eventueel steenstrips te gebruiken om de
betonplint te `camoufleren'.
53
5. Dubbel woonhuis
Oostzijde 44 G, Zaandam
Oostzijde (Zaandam)
Nieuwbouw dubbel woonhuis
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Ja
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Ja
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Ja
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Ja
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Nee
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Nee
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Nee
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Nee
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Nee
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Nee
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? n.v.t.
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
n.v.t.
54
Situatie Oostzijde
Aan de Oostzijde op de hoek van de Groot
Scheepmakerstraat in Zaandam is een nieuw vrijstaand
dubbel woonhuis met twee verdiepingen, een kap en een
torentje gebouwd in historiserende stijl, en achter in de tuin
een losstaande garage. De garage heeft de voorzijde aan de
zijstraat Scheepmakerstraat en wordt aangevraagd met een
kap. Het pand komt aan het eind van een rij vil a's van eind
19de eeuw.
Beleid
Het plan ligt in Zaandam Dijk Oostzijde waarvoor een
bijzonder welstandsregime geldt. Het gebied is waardevol
omdat het deel uitmaakt van een historische structuur,
met de kenmerkende samenhang tussen wonen en
werken. Behoud van deze karakteristiek is inzet voor
de welstandsbeoordeling. Relevante criteria daarbij zijn
bijvoorbeeld:
ligging: oriëntatie op (belangrijkste) straat, rooilijnen liggen
paral el aan de weg, bijgebouwen liggen op achtergrond;
massa: de gebouwen zijn individueel en afwisselend,
huizen bestaan uit een onderbouw tot twee lagen met
zadeldak, op -en aanbouwen als erkers, dakkapel en zijn
ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of
opgenomen in de hoofdmassa.
detail ering; gevarieerd, raamopeningen verticaal en
beperkt in grootte, een verfijnde detail ering van woonhuizen
is gewenst.
55
Welstandsbehandeling
Behalve op ligging en volume heeft de commissie commen-
taar op al e thema's; vorm, detail ering en materialisering. De
bezwaren zijn zo groot dat de planindiener een heel nieuw
plan indient, waarna de commissie opnieuw op al e aspecten
van detail ering en materialisering commentaar formuleert:
24 april 2002: Eerste beoordeling; vergaderverslag:
In de vergadering van 24 april 2002 wordt het eerste
schetsontwerp beoordeeld. Uit het verslag: Het volume is
in principe mogelijk, maar aanbevolen wordt een deskundig
ontwerper in te schakelen bij deze lastige opdracht op deze
belangrijke locatie. Schriftelijk advies.
eerste beoordeling; 24 april 2002
26 april 2002: schriftelijk advies:
Betreffende bovengenoemde adviesaanvraag en op
grond van de daarbij gevoegde plangegevens deelt de
welstandscommissie u het volgende mee.
Het plan betreft een nieuw te realiseren dubbel woonhuis
met separate berging aan de Oostzijde 44F te Zaandam.
Er bestaan bezwaren tegen het ingediende bouwplan
in verband met de hoofdvorm van het bouwwerk,
de samenhang van de bouwvormen,de aard van de
architectonische uitwerking en de maten en verhoudingen
van bepaalde ingrepen.
Het te realiseren dubbele woonhuis is gesitueerd op de
hoek van de Oostzijde en de Groot Scheepmakersstraat.
De positie van het bouwblok geeft aanleiding om op
stedenbouwkundig en architectonisch niveau de hoek te
accentueren. Het programma (dubbel woonhuis) dient
afleesbaar te zijn.
In het voorliggende bouwplan zijn eerder genoemde
karakteristieken niet of onvoldoende uitgewerkt c.q.
aanwezig. De keuze met betrekking tot kozijntypen en
definiëring van de gevels is arbitrair en wil ekeurig. De
architectonische uitwerking van de berging is onevenwichtig
en vraagt om een meer subtiele behandeling.
Op grond van het voorgaande voldoet het ingediende
bouwplan op de aangegeven aspecten niet aan redelijke
eisen van welstand. De welstandscommissie adviseert
uw Col ege de bouwvergunning aan te houden en de
bouwaanvraag op genoemde punten te laten herzien.
Om tot een bevredigend resultaat te komen, wordt in
overweging gegeven het planconcept wezenlijk te veranderen
om aan de genoemde bezwaren tegemoet te komen.
De commissie maakt van deze gelegenheid gebruik om te
adviseren een terzake kundig adviseur in te schakelen.
56
8 mei 2002: Tweede beoordeling; vergaderverslag
Na deze beoordeling haalt de planindiener een eerder
ontwerp van stal dat als schetsontwerp in de vergadering
van 8 mei aan de commissie wordt voorgelegd:
Uit het verslag: Stedenbouw gaat akkoord met dit plan;
ontwerper moet goed naar de typologie van de omgeving
kijken. Dit geldt voor de ingang en ook voor elementen
op het dak. Hoge verdiepingsruimtes vragen om verticale
raamvormen. Nogmaals bekijken. Aanhouden.
22 mei 2002: Derde beoordeling; vergaderverslag
(In deze vergadering bezoekt de planindiener de vergadering):
Bezoek hr. Veerman: Commissie handhaaft haar advies om
een deskundig ontwerper in de arm te nemen; de problemen
Derde beoordeling, 22 mei
in deze opgave zijn te groot.
Gevel aan de Oostzijde
Nogmaals geformuleerd.: Er is een ordening in de twee
volumes. De manier waarop de ramen rondlopen om de
hoek, rond het hele gebouw is niet goed. Dhr. Veerman zal
proberen zijn plan aan te passen. Aanhouden.
5 juni 2002: Vierde beoordeling; vergaderverslag
Uit het verslag van de vergadering: Bezoek hr Veerman. De
nieuwe tekeningen voldoen niet aan het door de commissie
bij een vorig bezoek van de heer Veerman gemaakte
suggesties, nl. een deskundig ontwerper in de arm te nemen. Vierde beoordeling; 5 juni
Er komt vervolgens een tekening (van januari 2002) op tafel
die nooit is ingediend, omdat dit plan te kostbaar was;
daarom werd dus een vereenvoudigde versie ingediend.
De heer Veerman verzoekt nu dit eerste plan als ingediend te
beschouwen.
Dit plan is in principe bespreekbaar, ziet er in grote lijnen
goed uit. Groot verschil. Al e elementen in een ontwerp
moeten op elkaar afgestemd zijn; er moet een ritmiek in
de gevel zijn. De heer Veerman gaat met de aangegeven
opmerkingen nogmaals aan de slag. (Laatste kans.)
Nieuw plan van januari
Aanhouden.
19 juni 2002: Vijfde beoordeling, vergaderverslag
Uit het verslag: De berging is van een andere
architectonische vorm dan het huis; past er niet bij.
Dakkapel en los houden van de goot. Achtergevel: rol aag
tussen serre en bovenraam. De hoofdvorm is akkoord. Over
de detail ering worden bovenstaande opmerkingen gemaakt.
Hekjes voor franse balkons aanbrengen. Een commissielid
schrijft een eindadvies.
Vijfde beoordeling; 19 juni
25 juni 2002: schriftelijke advies:
Betreffende bovengenoemde herhaalde adviesaanvraag en
op grond van de daarbij gevoegde plangegevens deelt de
welstandscommissie u het volgende mee. Het plan is een
herhaald verzoek voor het bouwen van twee woningen met
57
een garage en een berging in een klassieke vormgeving.
Er bestaan bezwaren tegen het ingediende bouwplan in
verband met de aard van de architectonische uitwerking en
de maten en verhoudingen van bepaalde ingrepen.
Bij deze gekozen architectuurvorm is de materialisatie en
detail ering essentieel. Het schetsontwerp geeft volstrekt
onvoldoende inzicht hierin. De indeling en ordening van de
kozijnen in de gevels, waaronder de torenvormige erker, moet
nader worden uitgewerkt. De dakkapel aan de voorzijde is
pompeus in verhouding tot het dakvlak en onvoldoende los
van de gootconstructie gehouden. De garage/berging heeft
(nagenoeg) geen relatie met de gekozen architectuurvorm
van het hoofdgebouw. De tuinafscheiding is niet nader
aangegeven.
Op grond van het voorgaande voldoet het ingediende
bouwplan op de aangegeven aspecten niet aan redelijke
eisen van welstand.
Om tot een bevredigend resultaat te komen, wordt in
overweging gegeven meer ontwerpdeskundigheid in te
schakelen. Na de langdurige behandeling van het bouwplan,
beschouwt de commissie dit advies als eindadvies.
1 augustus 2002: brief van de commissie aan de
planindiener:
Geachte heer,
Wij hebben uw twee brieven met bijlagen via de
plantoelichter van de gemeente Zaanstad ontvangen en
kennis genomen van de inhoud ervan.
Door de vakantie zal het iets langer duren voordat
wij uw brief kunnen beantwoorden. In de volgende
commissievergadering komt uw plan weer ter tafel en dan
zul en wij afspraken maken met de gemeente over hoe het
plan verder behandeld zal worden.
11 september 2002: Zesde beoordeling, vergaderverslag:
Plan is conform de opmerkingen. Preadvies: op hoofdlijnen
akkoord; nog geen zicht op architectonische uitwerking,
materialisering en detail ering; de commissie ziet uitgewerkt
plan met spanning tegemoet. De berging en tuinmuur zijn
niet mee beoordeeld. In principe akkoord. De commissie
wacht op het definitieve plan.
Zesde beoordeling;11 sept.2002
17/9/2002 brief van de gemeente aan planindiener over
schetsontwerp:
Er is een art. 19- 2 procedure nodig maar vrijstel ing van
bestemming open erf (tuin) is mogelijk, de bergingen zijn niet
meegenomen en welstand is akkoord. De bouwvergunning
kan worden aangevraagd. De vergunningenbrief maakt
melding van een geschil over het programma en bezwaar
van de buren tegen de omvang en het feit dat er twee
58
woningen gebouwd worden. De gemeente antwoordt
dat het een privaatrechtelijke kwestie betreft en dat er
een bouwvergunning voor één woning wordt verleend, te
bewonen door twee huishoudens (er is geen vrijstel ing nodig
op de bestemming woning).
In de ruimtelijke onderbouwing (bij art.19-2) staat vermeld dat
deze ontwikkeling bijdraagt aan de ruimtelijke kwaliteit van
het lint en er is een nieuw bestemmingsplan in voorbereiding.
Het plan blijkt door de hoogte van meer dan negen m. ook in
strijd met dit ontwerp-bestemmingsplan.
18 november 2002, Akkoord welstand:
Het plan wordt in mandaat door de plantoelichter afge-
handeld en de tekening wordt voorzien van een akkoord-
stempel en getekend door de plantoelichter met daarbij
de opmerking: NB: voldaan aan de opmerkingen van
welstandszorg en aan de afspraken met de leiding van
Bouwen en Wonen, aangaande diverse aanpassingen.
Dus plan akkoord.
Vergunningverlening
Op de tekening van 18 november wordt op 16 april 2003 een
bouwvergunning verleend voor een dubbel woonhuis, zie
bouwtekening van 18 november (Onduidelijk blijft of er ook
vergunning voor de berging is verleend).
Bouwvergunning; 18 nov.2002
29 juli 2003: Zevende beoordeling: vergaderverslag:
In de vergadering wordt het plan voor de laatste
maal aan de commissie voorgelegd, maar nu als
bouwvergunningaanvraag (de bouwvergunning is al
verstrekt).
Uit het verslag: Niet akkoord tenzij kleine wijziging.
En op de tekening worden kleine wijzigingen getekend en
beschreven: in voorgevel 2 ramen (symmetrisch geplaatst ten
opzichte van voordeuren) en de luifel uitvoeren met plat dak.
Het bijgebouw is niet in de beoordeling meegenomen.
Zevende beoordeling; 29 juli 2003
Reactie betrokkenen
De opdrachtgever, tevens ontwerper, vindt de
welstandscommissie een hautain instituut, dat zichzelf in
stand houdt door ongrijpbare formuleringen te hanteren,
waarbij conclusies voor meerdere uitleg vatbaar zijn.
Het plan is er niet beter van geworden. Juist andersom:
"mijn ontwerp is de commissie door de strot geduwd
en uiteindelijk door de ambtenaren akkoord bevonden".
Na ontvangst van de bouwvergunning heeft hij een
revisie aangevraagd en die is ook door de ambtenaren
geaccordeerd. Oorspronkelijk had het ontwerp één
toegangsdeur. Dat werden er door toedoen van de
59
commissie twee, met een gevelkozijn pal voor een bouw-
kundige scheidingsmuur. Door de revisietekening is dat er
weer uitgehaald, met ambtelijke goedkeuring.
Het plan is kortom uitgevoerd naar zijn wensen, zoals hij het
had bedacht.
Het is precies geworden zoals het hem voor ogen stond en
ook kostenverhoging heeft hij kunnen voorkomen. Als de
welstandscommissie er zich niet mee had bemoeid, was er
ook een keurig, ordentelijk gebouw gekomen. Hij had de
intentie iets moois te maken, passend bij de rest van het
straatbeeld. De welstandscommissie vormde een barrière
die geslecht moest worden, op welke manier dan ook. Na
het overbruggen van die barrière wil de burger weer zo veel
mogelijk terug naar zijn oorspronkelijke wensen. Er is een
motiverende dialoog nodig met de burger, dan kan een
ontwerp beter worden, en het zorgt voor meer begrip.
De Oostzijde gebouwd
60
6. Nieuwbouw van een woning
Oterlekerweg 2, Schermer
Oterlekerweg 2 (Stompetoren)
Bouwen van woning
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Nee
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Nee
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
n.v.t.
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
n.v.t.
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Nee
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Nee
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Nee
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Nee
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Nee
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Nee
61
Het bouwplan betreft een groot woonhuis met garage op
een binnenterrein langs de Oterlekerweg. De woning is
gericht op een binnenterrein waaraan nog twee woonhuizen
en een bedrijfsloods zijn gelegen. De woning bestaat uit één
bouwlaag met een traditionele kap met dakplannen. Aan de
westgevel bevindt zich de entree van de woning onder een
overkapping die de gehele westgevel beslaat. Haaks op de
noordgevel is de garage gesitueerd die toegankelijk is vanaf
de toegangsdeur aan de westzijde.
Beleid
Uitgaande van het welstandsbeleid van de gemeente
Schermer is op dit bouwplan het welstandsbeleid voor het
poldergebied van toepassing. Maar de locatie ligt tussen
de bestaande bebouwing van de dorpskern Stompetoren
en er is dus eigenlijk geen sprake van een karakteristiek
poldergebied. Gezien de directe omgeving van de locatie ligt
het welstandsbeleid voor het poldergebied hier dan ook niet
erg voor de hand.
Welstandsbehandeling
26/09/2002: eerste beoordeling, welstandsverslag:
De commissie suggereert in de westgevel (garagedeur)
horizontale houten delen toe te passen; voorts adviseert de
commissie de dakkapel los van de schoorsteen te houden.
Niet akkoord tenzij.
Reactie betrokkenen
Voorzijde aan de straat
De aanvrager is ook de ontwerper van de woning. Het
hele gebiedje met de woningen en de loods is door hem
ontworpen en gebouwd. Het eerste wat de aanvrager
opvalt is de tegenstrijdigheid tussen de omschreven
welstandscriteria en de werkelijkheid ter plaatse. De
welstandsnota spreekt immers over het buitengebiedgebied
terwijl de locatie nagenoeg in het centrum van Stompetoren
is gelegen. De aanvrager beklaagt zich hierover en vindt dat
Achterzijde aan binnenterrein
de welstandsnota niet klopt.
Niettemin is de aanvrager van mening dat de
welstandscommissie goed werk levert maar in zijn geval
"...ging de commissie te stel ig met de regeltjes om", aldus
de aanvrager.
62
7. Uitbreiden van een woning
Westeinde 73a, Schermerhorn
Westeinde 73a (Schermerhorn)
Uitbreiden woning
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Nee
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Ja
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Nee
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
n.v.t.
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Enigszins
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
n.v.t.
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Ja
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Ja
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Ja
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Ja
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Ja
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Ja
63
Het bouwplan betreft de bouw van een vierde bouwdeel aan
een woonhuis bestaand uit drie bouwdelen. De uitbreiding
wordt voorgesteld aan de westkant van de woning, vanaf
de straatkant gezien, links van de bestaande woning. De
voorgestelde uitbreiding vindt plaats achter de bestaande
garage en heeft nagenoeg dezelfde vorm (één bouwlaag met
kap) als de hoofdvorm van het totaal. Om de twee volumes
ook op de eerste verdieping met elkaar te verbinden wordt
een tussenelement voorgesteld. Op deze wijze ontstaan er
op het eerste gezicht twee hoofdgebouwen, elk bestaande
uit één bouwlaag met kap (nokrichting op de straat),
waartussen een toegevoegd element de twee `losstaande'
kappen met elkaar verbindt.
Beleid
Vanwege de aanwezige karakteristieken en in aansluiting op
de benadering die het bestemmingsplan heeft ingezet, geldt
hier een bijzonder welstandregime.
Vanwege de ruimtelijke karakteristiek van de lintbebouwing,
hanteert het bestemmingsplan rooilijnbepalingen als extra
criterium.
Welstandsbehandeling
10/01/ 2002: eerste beoordeling, welstandsverslag:
De commissie is niet akkoord en besluit tot een schriftelijk
advies.
17/01/2002: eerste beoordeling, advies
De aanvraag betreft het uitbreiden van een bestaande
woning die is opgebouwd uit een hoofdmassa en twee
aanbouwen, al en uitgerust met een prominente kap. De
voorgestelde uitbreiding betreft een toe te voegen vierde
bouwdeel nagenoeg gelijkvormig aan de hoofdmassa.
De bestaande (logische) verzameling van 3 bouwdelen
verdraagt de toevoeging van een 4e element naar
Voorzijde van woning met aan de
de mening van de commissie niet; er ontstaat in de
linkerzijde de als eerst voorgestelde
uitbreiding
noordgevel verwarring over de hoofdmassa en bijgebouw
en in de zuidgevel een onacceptabele verzameling elkaar
beconcurrerende topgevels.
Om tot een bevredigend resultaat te komen, wordt in
overweging gegeven het planconcept wezenlijk te veranderen
om aan de genoemde bezwaren tegemoet te komen.
11/04/2002: tweede beoordeling, vergaderverslag:
Voorzijde van de woning met de
De commissie gaat akkoord
uitbreiding nu haaks op de bestaande
woning
64
Reactie betrokkenen
Aanvrager
De aanvragers hadden voor de verbouwing een mooi huisje
en ze wilden dat dat zo moest blijven ondanks de nieuwe
aanbouw. Toen ze bij de eerste behandeling van het
bouwplan van de commissie te horen kregen dat het leek
op een kabouterdorp met al die `puntjes' vroegen ze zich
af hoe het dan wel kon. De commissie stelde voor om het
dak van de nieuwe aanbouw haaks op het dak van het
hoofdvolume te plaatsen. Deze verandering zorgen voor een
sterke verbetering van het bouwplan waar ook de aanvragers
zich in konden vinden; "door de kap op de aanbouw haaks
te plaatsen hebben we meer inpandige ruimte dan in het
oorspronkelijk ontwerp". Niet dan lof voor de commissie dus
"we zijn erg blij met de aanbouw en het ziet er goed uit ook".
Architect
De architect is zeer te spreken over het advies van de
commissie. In plaats van de extra kap haaks op de weg is
er door de inbreng van de commissie een dwarskap aan de
bestaande woning gebouwd waardoor er tevens een meer
bruikbare woning is ontstaan. In eerste instantie zag de
opdrachtgever het voorstel niet zitten, maar uiteindelijk is de
opdrachtgever uitermate tevreden met het resultaat.
65
8. Aanbouw aan een woning
P.P. Kroonstraat 5, Westgraftdijk
P.P. Kroonstraat 5 (Westgraftdijk)
Uitbreiden woning met serre
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Nee
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Nee
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Ja
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Nee
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Ja (in notulen)
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Enigszins
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Nee
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Ja
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Ja
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Niet gesproken
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Niet gesproken
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Ja
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Ja
66
Advies wordt gevraagd over een uitbreidingsplan aan de
achterzijde van een bestaande woning en een serre aan de
voorzijde van de woning. De woning ligt in een naoorlogse
uitbreidingswijkje en maakt deel uit van een reeks samen-
hangende individuele woningen in een hofje.
Beleid en welstandscriteria
Bestaande situatie
In de welstandsnota staat dat het beleid gericht is op beheer
van de bestaande situatie en de bestaande architectuur en
stedenbouwkundige samenhang te respecteren. Wel dient er
rekening te worden gehouden met een toenemende behoefte
om woningen aan te passen als gevolg van veroudering.
Er geldt een regulier welstandsniveau voor dit gebied. De
welstandscriteria onder massa:
Er is sprake van overwegend enkelvoudige
bebouwingsmassa's variërend van 1 2 bouwlagen; hoger is 3D model van de bestaande massa
vooral een uitzondering
De massaopbouw is per cluster/rij in onderlinge
samenhang
Aan en uitbouwen alsmede bijgebouwen zijn ondergeschikt
en in een afgeleide architectuur. Bij voorkeur zijn ze mee-
ontworpen dan wel volgens het principe van een trendsetter
Welstandsbehandeling
3D model van voorgestelde
De commissie keurt het plan de eerste (principe plan) en
dakopbouw 27-05-2004, niet akkoord
tweede behandeling af omdat de voorgestelde uitbreidingen
(zowel de serre als de dakopbouw) te groot zijn ten
opzichte van de bestaande woonmassa. In de tweede
behandeling wordt een suggestie gedaan om het dak van
de achteruitbouw naar voren door te zetten. Na drie keer
behandelen wordt het bouwplan voor de uitbreiding aan de
achterzijde en de serre goed gekeurd.
22/04/2004: eerste beoordeling, vergaderverslag:
Geagendeerd wordt: principe aanvraag uitbreiding en serre
zowel de voorgestelde uitbreiding als de serre zijn te groot
t.o.v. de bestaande woonmassa. Niet akkoord.
27/05/2004: tweede beoordeling, vergaderverslag:
De voorgestelde optie om de uitbreiding te maken met
een kap dwars op de bestaande kaprichtingen biedt geen
oplossing. Niet akkoord.
Een suggestie kan zijn om de kleine achteruitbouw naar
voren door te zetten zodat de twee langskappen elkaar
doorsnijden en waarbij de achteruitbouw ondergeschikt is
aan de hoofdmassa.
67
08/07/2004: derde beoordeling, vergaderverslag:
Akkoord.
Vergunningverlening
De bouwvergunning wordt op 12-08-2004 verleend. Het
dak van de woning wordt aan de achterzijde verlengd en
de serre wordt kleiner uitgevoerd dan in eerste instantie is
aangevraagd (een tekening van de serre ontbreekt).
Voorgevel 08-07-2004,
Reactie Betrokkenen
akkoord welstand
De ontwerper heeft enige tijd nodig om zich het ontwerp en
advies te herinneren. Het eerste ontwerp, het realiseren van
de (ruimte-)wens van de opdrachtgever is terecht door de
commissie van een negatief advies voorzien. Het ontwerp,
met de dwarskap, is naar zijn mening nooit een officiële
aanvraag geworden. Hoewel dat nou ook voor het beeld
niet heel veel zou hebben uitgemaakt omdat het nogal ver
naar achter ligt. De aanvrager heeft begrip voor het advies
en vindt het er uiteindelijk voor het beeld in de omgeving,
beter op geworden. De gebruikswaarde van de suggestie
van de commissie om de kap van de kleine aanbouw door te
zetten bleek nihil en geen optie. Uiteindelijk heeft hij de nok
verlengd en daar is het resultaat, het beeld in de omgeving,
zeker beter van geworden. Al e communicatie is via de
Zicht op linkerzijgevel
opdrachtgever verlopen en hij kan zich niet herinneren of
hij de welstandsnota ook heeft geraadpleegd. In de regel
raadpleegt hij het welstandsbeleid al een bij nieuwbouw en
veel minder bij aan- en uitbouwen.
68
9. Nieuw te bouwen woning
Oosteinde 69, Wormer
Oosteinde 69, Wormer
Oprichten woning
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Ja
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Ja
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Ja
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Ja
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Nee
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
n.v.t.
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Ja
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Ja
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Ja
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Ja
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
n.v.t. (niet vergund)
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Niet gesproken
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Niet gesproken
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Niet gesproken
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Niet gesproken
69
Schetsvoorstel van voorgevel op 16/08/2004: niet akkoord
Tekening van de zuid (straat) gevel. Definitief ontwerp aan
de commissie voorgelegd op 15/011/2004: akkoord
Beleid en welstandscriteria
Oosteinde 69 ligt in de lintbebouwing tussen Wormer en Jisp
(behorende bij de lintbebouwing van Wormer). De bebouwing
staat langs de weg en oriënteert zich daarop. Onderling staat
de bebouwing dicht op elkaar, waardoor de transparantie naar
het achterliggende landschap beperkt is. De plaatsing van
Oosteinde 69: het bestaande huisje
gebouwen is haaks op of paral el aan de straat. Bebouwing
zal worden gesloopt
heeft meestal één laag met kap. In de verschijningsvorm zit veel
variatie. De architectuur is van al e tijden en bezit verschil ende
kwaliteiten, maar heeft over het algemeen een sobere tot
zeer sobere uitstraling. Het karakter wordt bepaald door de
oorspronkelijke lineaire structuur en lintbebouwing in een vrij
regelmatig patroon. Het behoud van het bebouwings- en
verkavelingpatroon is van groot belang aangezien deze de
dragers vormen van de ruimtelijke hoofdstructuur. Nieuwe
bebouwing dient in de hoofdstructuur te worden ingepast.
Oosteinde 69: linker zijgevel
Toepassing van een gebiedsvreemde karakteristieken in
gebouwen, zoals bijvoorbeeld platte daken, wolfseinden of
verschil ende kleuren dienen te worden tegengegaan. Het
welstandsniveau moet een bijdrage leveren aan het behoud
van de bestaande stedenbouwkundige, architectonische en
culturele kwaliteiten van de linten in Wormerland. Een regulier
welstandsregime is van kracht:
De architectuur dient zowel bij te dragen aan het continue
beeld en de totaalsfeer van het gebied als aan de herkenbare
70
identiteit van de individuele gebouwen;
De bepalende eenheid varieert (rijwoning, twee-onder-één-
kap, geschakelde woningen, vrijstaande woningen, bungalows);
De bebouwing dient op enige afstand van de weg te staan;
Waar strakke rooilijnen aanwezig zijn, moeten deze worden
gehandhaafd;
Waar dat aan de orde is, dient het doorzicht naar het
achterliggende landschap gehandhaafd te blijven;
De bebouwing bestaat bij voorkeur uit één laag met kap;
Afstemming in kapvorm dient nagestreefd te worden, per
straatzijde of cluster;
De kapvorm is bij voorkeur een zadeldak;
De detail ering van de gevel dient in overeenstemming te zijn
met die van omliggende panden;
De detail ering van kozijnen, hekwerken, daklijsten, regenpijpen
e.d. dient eenvoudig, maar zorgvuldig te zijn.
Als er dakgoten in het zicht zijn, dienen deze op dezelfde
manier gedetail eerd te worden als het beeld van de
aangrenzende bebouwing.
Planologische beoordeling
21/07/2004: ambtelijke planologische beoordeling:
bouwplanoverleg
Het bouwplan is dan ook in strijd met de voorschriften.
Voor het plan zal een vrijstel ingsprocedure volgens artikel
19 lid 2 WRO gevoerd moeten worden. Bij de afweging om
medewerking te verlenen is het van belang te weten of het
bouwplan past in het lint. Alvorens het col ege te adviseren
wordt de welstandscommissie om advies gevraagd over de
inpasbaarheid van het bouwplan in het lint.
04/08/2004:schriftelijk bericht van planologische toets en
procedure aan de planindiener (samengevat):
Voor het plan zal derhalve een vrijstel ingsprocedure volgens
artikel 19 lid 2 WRO gevoerd moeten worden. Alvorens de
procedure daartoe opgestart wordt wil en wij, gezien het
aparte ontwerp van de woning, een preadvies te vragen aan
de welstandscommissie.
Welstandsbehandeling
16/08/2004: eerste beoordeling, vergaderverslag:
De ontwerper is in de vergadering aanwezig om het
schetsplan toe te lichten. Het gaat om sloop van een
bestaand huis en nieuwbouw. Het nieuwe huis zal hoger
worden dan het bestaande huis. Om die reden is het voorstel
de nieuwe woning iets meer terug te leggen van de weg, wat
in het dorpslint op zich vaker voorkomt. De commissie wil
de situering op de kavel een volgende keer precies kunnen
beoordelen. Daarvoor ontbreken nu de relevante gegevens.
71
De welstandsnota stelt eisen ten aanzien van de bebouwing in
het dorpslint en gaat onder meer in op de volgende punten:
rooilijnen; doorzichten; nokrichting; kapvorm. De commissie
constateert dat het voorliggende, eigentijdse ontwerp op zich
strijdig is met het gestelde in de nota. Het beleid is gericht
op handhaving van het bestaande dorpse karakter. Het
voorliggende ontwerp met de hel ingbaan past om meerdere
redenen niet echt op deze plek, naar het oordeel van de
commissie: zij vindt het een te introvert ontwerp voor een
extraverte omgeving. De commissie ziet geen reden om in
dit geval af te wijken van de nota.
Niet akkoord
06/09/2004: tweede beoordeling, vergaderverslag:
Het ontwerp wordt nu middels een maquette gepresenteerd
wat zeer verhelderend is voor de commissie. Het plan past
niet aan de criteria, gesteld in de nota. Geadviseerd wordt
nogmaals de nota goed te raadplegen met name blz. 34. Er
wordt een negatief advies geschreven.
14/09/2004: schriftelijk advies:
Het plan bestaat uit het slopen van een woning en het
oprichten van een nieuwe woning. Het bouwplan is besproken
in de commissievergadering van 6 september 2004.
Betreffende bovengenoemde adviesaanvraag en op
grond van de daarbij gevoegde plangegevens deelt de
welstandscommissie u het volgende mee.
Er bestaan bezwaren tegen het ingediende bouwplan in
verband met het beeld in de omgeving.
De commissie heeft geconstateerd dat het plan op een aantal
punten niet voldoet aan het beleid van de gemeente, zoals
omschreven in de onlangs van kracht geworden welstandsnota.
Enkele punten zijn:
De architectuur dient zowel bij te dragen aan het continue
beeld en de totaalsfeer van het gebied als aan de herkenbare
identiteit van de individuele gebouwen.
De bebouwing dient zich meer aan te trekken van de
bestaande rooilijn.
De nokrichting dient of haaks of paral el aan de straat te zijn,
dus is niet schuin.
Ook wil de commissie nog opmerken dat de kwaliteit van het
tekenwerk bij lange na niet voldoende is om een bouwaanvraag
goed te kunnen beoordelen.
Op grond van het voorgaande voldoet het ingediende bouwplan
niet aan redelijke eisen van welstand.
72
24/10/2004: second opinion:
Na bestudering van de ingediende stukken kwam de
commissie eensluidend tot het volgende oordeel:
Het betreft het ontwerp voor een woning in de lintbebouwing
aan het Oosteinde te Wormer.
Het bestemmingsplan voor dit gebied uit 1960 voorziet in
een agrarische bestemming, zodat voor de woning een
vrijstel ingsprocedure moet worden gevolgd. Dit is ook voor
de overige woonbebouwing in het gebied het geval geweest.
Voor de bebouwingsvoorschriften valt men terug op de
voorschriften uit de bouwverordening.
Voor het gebied zijn gebiedsgerichte welstandscriteria
vastgesteld. Deze zijn:
De architectuur dient bij te dragen aan het continue beeld en
de totaalsfeer in het gebied.
De bebouwing dient zich meer aan te trekken van de
bestaande rooilijn.
De nokrichting dient haaks of evenwijdig aan de straat te zijn.
De bouwhoogte is bij voorkeur 1 laag met of zonder kap.
De commissie constateert, dat het voorgestelde bouwplan aan
geen van deze criteria voldoet.
De karakteristiek van het plan wijkt sterk af van de
belendingen, waardoor geen continu beeld ontstaat.
De bebouwing staat terug ten opzichte van de rooilijn van
de belendingen.
De nokrichting is diagonaal.
Het gebouw is 1,5 tot 2 lagen met een kap.
Het plan verstoort daardoor op ongewenste wijze het beeld van
de karakteristieke lintbebouwing en de sfeer in het gebied.
De ontwerper en de opdrachtgever zijn van mening, dat het
plan wel voldoet aan de algemene criteria uit de welstandsnota.
De commissie is van oordeel dat deze algemene criteria slechts
daar worden gehanteerd, waar specifieke criteria ontbreken, of
wanneer sprake is van een plan met een bijzondere culturele
impact. Geen van beide is hier het geval.
Overigens is de commissie zelfs van mening dat het bouwplan
niet zou voldoen aan deze algemene criteria: De diagonale nok
en de kapvorm zijn een geforceerde oplossing, die noch vanuit
het gebruik, noch vanuit de situering beargumenteerd kunnen
worden. Het resulteert in een onevenwichtig vormgegeven
volume. Hoewel ontworpen als vrijstaand in de ruimte, grenst
het plan aan een kant vrijwel direct tegen de veel kleinere
belending, waardoor een te groot contrast ontstaat.
Ook de gevels zijn onevenwichtig.
Tot slot merkt de commissie op dat de voorgestelde hel ingbaan
naar een ondergrondse parkeervoorziening niet al een een
73
onwenselijk beeld in het lint oplevert (een betonnen bak, waarbij
de woning nog hoger zal lijken), maar ook nog veel te steil is.
Op grond van het voorgaande concludeert de commissie dat
het plan niet voldoet aan redelijke eisen van welstand.
15/11/2004: plan is in een second opinion wederom negatief
beoordeeld:
De ontwerper en de aanvragers zijn in de vergadering aanwezig
om een toelichting te geven op het aangepaste bouwplan. De
commissie stelt dat het nieuwe ontwerp in opzet veel beter
aansluit bij het karakter van de Dorpsstraat en beter in zijn
omgeving past. De commissie heeft geen bezwaar tegen het nu
voorliggende bouwplan. Akkoord
Vergunning verlening
Na het positieve advies wordt het col ege geadviseerd om
een vrijstel ingsprocedure te voeren. Tijdens de ter inzage
legging van het plan worden er echter door omwonenden
zienswijzen ingediend met als bezwaar vooral de grootte en
hoogte van de woning. Dat leidt ertoe dat B&W besluit om geen
bouwvergunning te verstrekken voor het plan.
Reactie betrokkenen: niet gesproken
De planindiener heeft het perceel verkocht en inmiddels is voor
het kavel een nieuw plan ingediend.
74
10. Nieuwbouw stolpboerderij, kapbergwoning
en bijgebouwen, Zuiderweg 75, Wijdewormer
Zuiderweg 75, Wijdewormer
Opr. stolp, kapberg en schuren
Zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis
Ja
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies
Ja
naar de welstandsnota verwezen?
Wordt er een argumentatie
Ja
opgebouwd op grond van de nota?
Zou het advies achteraf op basis van
Ja
de nota te beargumenteren zijn ?
Geeft het advies antwoord op de vraag of
Ja (notulen)
het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand?
Is er in het advies sprake van suggesties?
Nee
Is de suggestie losgekoppeld van het formele advies?
n.v.t.
Wordt er in notulen of in schriftelijk advies een
Ja
blijk gegeven van systematiek in beoordeling?
Zijn achtereenvolgende beoordelingen consistent?
Ja
Is het taalgebruik helder en komt de boodschap over?
Ja
Geeft de gemeente de welstandscommissie
Ja
voldoende en adequate informatie om het plan te
beoordelen? Klopt het procedureel?
Geeft de gemeente de opdrachtgever voldoende
Ja
en adequate informatie over de procedures en
de welstandsbeoordeling?
Advies welstandscommissie overgenomen?
Ja
Plan volgens vergunning gerealiseerd?
Ja
Is er bij opdrachtgever begrip voor welstandsadvies?
Ja
Is opdrachtgever achteraf gezien blij met
Ja
welstandsadvies?
Is er bij ontwerper begrip/respect voor welstandsadvies? Ja
Is ontwerper achteraf gezien blij met welstandsadvies?
Ja
75
Beleid en welstandscriteria
Zuiderweg 75 ligt aan de zuidwest rand van de Wijde
Wormer ingeklemd tussen de A7 en de N515 nabij de
recreatieterreinen. Het gebied wordt gekenmerkt door
grote percelen, lineaire wegen- en slotenpatroon. De kavels
zijn langgerekt en rechthoekig. Karakteristiek voor de
droogmakerij is de grote mate van openheid en doorzichten.
De bebouwing bestaat merendeels uit vrijstaande gebouwen
één laag met kap. De stolpboerderij komt veelvuldig voor in
de Wijde Wormer.
Het gebied heeft vanwege de karakteristieke bebouwings-
en verkavelingpatronen en de grote mate van openheid een
hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Deze
Luchtfoto bouwplaats Zuiderweg 75
cultuurhistorische waarde wordt aangevuld met een groot
aantal stolpboerderijen waar aparte criteria voor gelden.
Behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit staat
voorop. Nieuwe ontwikkelingen moeten mogelijk blijven, met
respect voor bestaande karakteristieken.
Er geldt een regulier welstandsniveau, maar aandacht
voor plaatsing, maat en detail ering voor bijgebouwen
blijft nodig. Het is van belang dat de streekeigen landelijke
bebouwing beschermd wordt, opdat de cultuurhistorische en
landschappelijke waarde, zichtbaar in een open landschap
met aanwijsbare karakteristieke bebouwing, niet verloren
Zuiderweg 75 situatie goedgekeurd
gaat.
De architectuur dient zowel bij te dragen aan het continue
beeld en de totaalsfeer van het gebied als aan de herkenbare
identiteit van de individuele gebouwen;
Wanneer wordt gerefereerd aan de stolpboerderij, dient
te worden voldaan aan de specifieke criteria die voor de
stolpboerderij gelden (ruimte en gebouw);
Woningen zijn aan de weg geplaatst;
Zuiderweg 75 tekening principe verzoek
Gevelopbouwen dienen niet op het dak of de dakrand
geplaatst te worden;
Welstandscriteria voor stolpen
Het welstandstoezicht moet een bijdrage leveren aan het
maximaal behouden van de architectonische en culturele
kwaliteiten van de stolp in de landschappelijke context. De
opval ende ruimtelijke vorm, stijlkenmerken en de positie
van het gebouw in het landschap moeten voor de toekomst
behouden blijven.
- De hoofdvorm, één lage begane-grond plus piramidevormig
dak, geldt als uitgangspunt.
- Schuren, stal en of bijgebouwen worden zo ver mogelijk van
de stolpboerderij, aan de achterkant van het erf geplaatst en
in ieder geval achter de voorgevelrooilijn.
- De maat van de stolp is eveneens karakteristiek en varieert
76
van klein, bij een plattegrond van 12 bij 12 meter, tot groot bij
een plattegrond van 20 bij 20 meter.
- Bijgebouwen zijn in maatvoering ondergeschikt aan het
hoofdvolume
- De voorgevel heeft een rijker karakter dan zij- en
achtergevel
- De vorm van de ramen is bij voorkeur een diepliggend smal
vlak met donkergetint glas.
- Een subtiel, maar waarneembaar reliëf in de gevel door
middel van neggen kozijnhout, onderdorpels, gootlijsten etc,
Zuiderweg 75 achtergevel:
is gewenst.
afgekeurd 20-9-2004
- Vensters dienen uitgevoerd te worden met stijlen en regels.
Planologische Beoordeling
De gemeente is bereid om medewerking aan een vrijstel ing
te verlenen en bericht dit de opdrachtgever schriftelijk
17/03/ 2004: antwoord principe verzoek (samenvatting)
"Wij hebben de mogelijkheden voor het oprichten van een
stolp op het adres Zuiderweg 75 te Wijdewormer, getoetst
aan het bestemmingsplan. Over het resultaat kunnen wij u
Zuiderweg 75 achtergevel:
het volgende meedelen.
goedgekeurd 18-10-2004
Het perceel waarop uw plan is gesitueerd is gelegen in
het bestemmingsplan De Kalverhoek en heeft hierin de
bestemming Eengezinshuizen. Uit de toetsing van uw
principeplan aan dit bestemmingsplan blijkt het volgende:
Het bouwvlak waar een woonbestemming op ligt is 23 x
13m. Het bouwplan is buiten dit bouwvlak gesitueerd en
is daarom in strijd met de bestemmingsplanvoorschriften.
Het bouwplan komt in plaats van de eerder, middels een
Zuiderweg 75 impressie
vrijstel ingsprocedure, verleende vergunning voor één grote
Stolpboerderij en kapbergwoning
woning en bijgebouwen.
Voor dit plan is wederom een vrijstel ingsprocedure van het
bestemmingsplan noodzakelijk omdat het een vol edig ander
plan betreft. Ambtelijk is vastgesteld dat het bouwplan kans
van slagen heeft. De bestuurlijke afwegingen in het col ege
van Burgemeester en Wethouders, en de daarop volgende
goedkeuring door de contactcommissie Wijdewormer en
Raadscommissie ROW, moeten nog plaatsvinden.
Voor verdere beoordeling van uw bouwplan is een
bouwaanvraag noodzakelijk. Wij verzoeken u hierbij een
eerste fase bouwaanvraag in te dienen. De daarvoor
benodigde formulieren treft u bij deze brief aan. De
vrijstel ingsprocedure en de welstandstoets wordt hiermee
doorlopen. Na het verlenen van de vergunning eerste fase
kunt u de tweede fase aanvragen. Bij deze vergunning gaat
het dan uitsluitend om de bouwtechnische uitvoering van het
bouwplan."
77
Welstandsbehandeling
20/09/2004: eerste beoordeling, vergaderverslag:
Het betreft de bouw van twee woningen, een stolp en een
kapbergwoning, met schuren. Wat de stolp betreft merkt de
commissie op dat de ramen en deuren in de linker zijgevel en de
achtergevel niet corresponderen met de overige gevels en niet
voldoen aan de karakteristiek van de stolp. Het historiserende
Zuiderweg 75 linker zijgevel:
ontwerp dient consequent doorgevoerd te worden, zoals ook
afgekeurd 20-9-2004
gesteld in de nota. De commissie heeft geen bezwaar tegen de
kapberg en de bij de woningen behorende schuren. De stolp is
niet akkoord. De kapberg en schuren zijn akkoord.
18/10/2004: tweede beoordeling, vergaderverslag:
De commissie heeft geen bezwaar tegen de nu voorliggende
gewijzigde aanvraag. Akkoord.
Zuiderweg 75 linker zijgevel:
Vergunningverlening
goedgekeurd 18-10-2004
In februari 2002 heeft de gemeente een bouwvergunning
verleend.
Reactie betrokkenen
De opdrachtgever kan zich al een een enthousiaste reactie van
de welstandscommissie herinneren, zeker geen negatief advies.
Geconfronteerd met het oorspronkelijke negatieve advies blijkt
dat de opdrachtgever vooral ingenomen was met dat advies.
De ontwerper had eerst een T-vormige raamindeling toegepast,
door de commissie is er nu sprake van een roedeverdeling,
waardoor het een meer historiserend ontwerp is geworden.
Ook de ontwerper reageert positief en is van mening dat het
advies heeft geleid tot meer eenheid in het ontwerp en tot een
beter plan. Vooral het ritme van de stalramen in de zijgevel
en de schuifdeuren zijn aangepast. Ook de achtergevel is
aangepast door toepassing van een roedeverdeling in de
ramen. Naar de mening van de ontwerper is het advies niet
letterlijk opgevolgd maar heeft het advies wel geleid tot een
beter ontwerp van de kozijnen en raamindelingen
78
Bijlagen
79
80
1. Overzicht van typen
welstandsadviezen
Akkoord
Niet akkoord tenzij
Plan voldoet aan redelijke eisen van welstand plan voldoet niet aan redelijke eisen van
en komt niet terug in de commissie
welstand, tenzij er een aantal duidelijk
omschreven kleine aanpassingen worden
Akkoord op hoofdlijnen
gedaan. De gemeentelijke plantoelichter
(Al een bij adviezen over principevoorstel en
handelt dit soort aanvragen verder zelf af.
of pre-adviezen, die nog niet de status van
Het plan komt niet terug in de commissie.
bouwvergunningsaanvraag hebben)
Commissie staat positief tegenover de
Niet akkoord, nader overleg
ontwikkeling. Plan komt in een later stadium
plan voldoet niet aan redelijke eisen van
terug bij commissie.
welstand, de commissie wacht een nader
overleg of een aangepast plan af. Een
schriftelijk advies wordt door de commissie,
in overleg met de plantoelichter, (nog)
niet noodzakelijk geacht. De negatieve
beoordeling wordt zorgvuldig genotuleerd
met een verwijzing naar het beleid en met
voldoende argumenten. De notulen volgen
de opbouw van het format (zie bijlage 3) voor
schriftelijke adviezen!
Niet akkoord, schriftelijk advies
plan voldoet niet aan redelijke eisen van
welstand en de commissie wil een definitief
of duidelijk signaal aan B&W geven, en/of
haar motivering uitvoerig op papier zetten.
Dit negatieve schriftelijke advies wordt in
ieder geval uitgebracht als de termijn voor
de bouwvergunningaanvraag (bijna) voorbij
is, of als het plan al drie keer voorgelegd is
aan de commissie en er is geen vooruitgang
merkbaar is.
NB: de Woningwet schrijft een schriftelijk
en beargumenteerd advies voor indien de
bouwvergunning wordt geweigerd op grond
van redelijke eisen van welstand.
81
2. WZNH - format voor
schriftelijke
welstandsadviezen
A
C
Welstandsadvies over
De aanvraag betreft het
1. aanvraag bouwvergunning nr.
... .. .... .. ............................................. .. .... .. .... .. ...
2. principeaanvraag nr.
Uitleg: geef hier het type ingreep en adres
3. aanvraag reclamevergunning nr.
eventueel met verdere gegevens en een
blik op de omgeving. Van belang is dat
Geacht col ege,
uit de beschrijving duidelijk wordt dat de
commissie met aandacht naar het plan en
B
de omgeving gekeken heeft.
4. Bovengenoemde adviesaanvraag
5. Bovengenoemde herhaalde
De commissie heeft bij de beoordeling van
adviesaanvraag
het plan kennis genomen van ........ .. .... .. ....
Uitleg: hier al e relevante beleidsstukken
werd op .. . . . . . . .. .. . .. .. . . ... ... ... ... ... .. .... .. ..
en adviezen noemen die niet tot het
juridische beoordelingskader (namelijk de
6. aan de welstandscommissie voorgelegd.
welstandsnota) behoren. Bijvoorbeeld :
7. ter openbare vergadering aan de
advies van de monumentencommissie,
welstandscommissie voorgelegd.
advies van de supervisor of kwaliteitsteam,
Uitleg: nr. 7 is standaard bij
stedenbouwkundig plan.
bouwvergunningaanvragen
D
8. De commissie heeft u reeds eerder advies Beoordelingskader
uitgebracht over deze aanvraag op
De welstandscommissie heeft de aanvraag
.................. ... ... ... .... .. .... .. ........................ .. .... .. .
beoordeeld op grond van de:
12. sneltoetscriteria voor ........... .. .... .. .... .. ...
9. Voorafgaand aan de behandeling heeft de
13. gebiedsgerichte welstandscriteria voor
commissie een bezoek ter plaatse gebracht.
het gebied ....................................... .... .. .... .. .... .
14. objectgerichte welstandscriteria voor
10. De indiener/ontwerper van het bouwplan
... .. .... .. ............................................. .. .... .. .... .. ...
was bij de behandeling aanwezig en heeft
15. algemene welstandscriteria in hoofdstuk
een toelichting op het plan gegeven.
... .. . van de gemeentelijke welstandsnota.
Opmerking: gebruik van de algemene
11. Bij de behandeling werd gebruik gemaakt welstandscriteria vergt een duidelijke
van het spreekrecht zoals mogelijk gemaakt
motivering waaruit duidelijk moet worden
in het gemeentelijk reglement van orde op
waarom niet de gebiedsgerichte of de
de welstandscommissie, door
objectgerichte criteria zijn gebruikt.
.................. ... ... ... .... .. .... .. ........................ .. .... ..
Uitleg: invul en namen en/of hoedanigheid
waarin werd gesproken.
82
E
G
Bevindingen
Conclusie
16. De commissie is van mening dat dit plan
Het bovenstaande leidt tot de conclusie dat
een positieve bijdrage zal leveren aan de
het bouwplan
ruimtelijke kwaliteit van de gemeente.
18. op hoofdlijnen voldoet aan redelijke
17. De commissie heeft bezwaar/bezwaren
eisen van welstand en verder uitgewerkt
tegen het ingediende bouwplan vanwege:
kan worden waarna de definitieve
Uitleg: neem de kopjes uit de welstandsnota,
welstandsbeoordeling kan plaatsvinden.
dit kan dus per gemeente verschil en, meestal:
19. voldoet aan redelijke eisen van welstand.
1. de ligging in de omgeving
20. niet voldoet aan redelijke eisen van
2. de massa en de hoofdvorm
welstand tenzij wordt voldaan aan de
3. de detail ering
opmerkingen.
4. het kleur- en materiaalgebruik
21. niet voldoet aan redelijke eisen.
of
5. hetgeen in het eerdere advies
Opmerking: in het zeldzame geval
d.d......... werd aangegeven
van een gecombineerd welstands- en
6. ........................................
monumentenadvies het onder hierboven
genoemde combineren met
F
20. en niet leidt tot een onaanvaardbare
Motivering
aantasting van de monumentale waarden
. . .. . .. .. . .. .... ... ... ... ... ... .. .... .. .... .. .... .. .... .. ...
21. en leidt tot een onaanvaardbare
Uitleg: hier dient bondig aangegeven te
aantasting van de monumentale waarden
worden waarom de onder `bevindingen'
aangeduide aspecten van het bouwwerk niet H
voldoen aan de onder `beoordelingskader'
Overwegingen ten overvloede
genoemde criteria.
................................. .. .... .. .... .. .... .. .... .. .... .. .... .
Uitleg: Hier kunnen al e opmerkingen worden
Ga hier ook even in op de toelichting door
opgenomen die niet het welstandsadvies
de ontwerper of indiener en eventueel de
(beperkt tot uiterlijk en plaatsing van
reacties in het kader van het spreekrecht.
het bouwwerk) betreffen, maar wel van
betekenis zijn voor de ruimtelijke kwaliteit
Indien onder `beoordelingskader' is
bijv. over openbare ruimte of erfbeplanting.
aangegeven dat op grond van algemene
criteria is getoetst en daarbij van sneltoets-
Voor de commissie,
gebiedsgerichte of objectgerichte criteria is
afgeweken, dient expliciet aangegeven te
................................. .. .... .. .... .. .... .. .... .. .... .. .... .
worden in welk opzicht het bouwplan een
voorzitter
bijzonder geval vormt dat afwijking van deze
(p.o. commissie coördinator)
specifieke criteria rechtvaardigt.
En, voor zover dit nog aan de orde is ....
Indien het advies een gecombineerd
welstands- en monumentenadvies betreft,
dient in de motivering van het advies een zo
duidelijk en kenbaar mogelijk onderscheid
te worden gemaakt tussen de argumenten
die bij de welstandstoets zijn gebruikt en
de argumenten die in het kader van de
monumententoets zijn gehanteerd. Hier
graag werken met `tussenkopjes'(deze
werkwijze behoeft niet te leiden tot het
maken van twee afzonderlijke adviezen!).
83
Ontwerp DesignArbeid
84